TRIỂN LÃM “NGUYÊN – LÃNG DU CÙNG SƠN”

Từ ngày 30-10 đến 4-11-2026, triển lãm mỹ thuật “Nguyên – Lãng du cùng Sơn” diễn ra tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, số 66 Nguyễn Thái Học, phường Ba Đình, Hà Nội. Do công ty Nguyên Lacquer tổ chức, triển lãm giới thiệu các tác phẩm sơn mài của tám họa sĩ: Nguyễn Văn Bảng, Nguyễn Thị Tiến, Nguyễn Đình Văn, Lily Lai, Bùi Thị Mừng, Hoàng Ngọc Nhung, Nguyễn Thùy Dương và Cao Phương Thảo.

Các tác phẩm tại triển lãm phản ánh nhiều hướng sáng tác, từ phong cảnh, hoa, tĩnh vật, chân dung đến hình tượng Phật giáo và những chiêm nghiệm về đời sống nội tâm. Trên nền chất liệu sơn ta, mỗi họa sĩ có cách lựa chọn đề tài, phối màu và tổ chức hình mảng riêng. Bên cạnh những sắc màu quen thuộc của sơn mài truyền thống như sắc son, đen, nâu cánh gián cùng ánh vàng, bạc, các tác phẩm còn thể hiện những tìm tòi trong phối màu (chẳng hạn như: xanh, tím, cam, hồng); xử lý bề mặt và kết hợp vật liệu, mở thêm khả năng biểu đạt, mang theo cảm quan của người họa sĩ hôm nay.

Ngoài các tác phẩm hoàn chỉnh, ban tổ chức bố trí khu vực trưng bày mẫu sơn mài qua những công đoạn chế tác khác nhau. Khách tham quan có thể quan sát quá trình tạo lớp sơn, mài và hoàn thiện bề mặt tranh. Qua đó, công chúng có thêm điều kiện tìm hiểu đặc tính của sơn ta, yêu cầu kỹ thuật và sự công phu trong quá trình sáng tác, đồng thời nhận diện những giá trị lao động phía sau mỗi tác phẩm.

Sơn mài truyền thống trong cảm quan mỹ thuật đương đại

Nguyên hình thành từ sự kết nối của những người cùng quan tâm đến sơn mài truyền thống. Tại đây, các họa sĩ có không gian làm việc, trao đổi kỹ thuật, góp ý tác phẩm và học hỏi kinh nghiệm. Việc cùng thực hành tạo điều kiện để mỗi người tiếp cận những cách xử lý chất liệu khác nhau, đồng thời tự tìm kiếm hướng đi phù hợp với mối quan tâm và trải nghiệm của mình.

Về sáng tác, Nguyên không hướng tới việc xây dựng một phong cách, chủ đề thống nhất cho các thành viên. Sự gắn kết nằm ở nền tảng chất liệu và quá trình trao đổi chuyên môn, còn lựa chọn đề tài, cách tổ chức hình mảng hay xử lý màu sắc được phát triển theo cá tính sáng tác của từng người. Tinh thần ấy thể hiện khá rõ trong các tác phẩm tại triển lãm.

Trong nhóm tác phẩm trưng bày, họa sĩ Nguyễn Văn Bảng giới thiệu những sáng tác mang phong cách trừu tượng, bán trừu tượng, với đề tài phong cảnh và những liên tưởng từ đời sống. “Buổi sáng ở bản Sin Suối Hồ” bắt nguồn từ chuyến đi thực tế tại một bản vùng cao; “Những mảnh ghép” gợi suy ngẫm về các thành tố của đời sống, còn “Nếp gấp” lấy ý tưởng từ hình ảnh giấy hoặc vải gấp lại.

Gắn bó với sơn mài hơn 45 năm, họa sĩ Nguyễn Thị Tiến theo đuổi đề tài phong cảnh, hoa và tĩnh vật. Ba tác phẩm được giới thiệu tại triển lãm gồm “Phong cảnh Yên Châu” (2019), “Sen trắng” (2023) và “Xuân” (2024). Khi sáng tác về hoa sen, bà chú ý đến hình dáng, màu sắc và sự chuyển biến của cây qua từng giai đoạn phát triển, từ những quan sát thiên nhiên tìm cách biểu đạt bằng chất liệu sơn mài.

Thiên nhiên là nguồn cảm hứng xuyên suốt trong sáng tác của họa sĩ Nguyễn Đình Văn. Hình ảnh cây cối, động vật và cảnh vật gần gũi được khai thác qua cảm nhận riêng về màu sắc, ánh sáng và không gian. Trong khi đó, họa sĩ Lily Lai quan tâm đến người phụ nữ, tình mẫu tử và những chuyển động trong đời sống nội tâm.

Họa sĩ Bùi Thị Mừng tìm cảm hứng từ Phật giáo và đời sống thường ngày, hướng đến những giá trị từ bi, trí tuệ, an lạc. Hình tượng hoa sen, sắc hoa và đồng lúa quê nhà gợi mối liên hệ giữa chiêm nghiệm tinh thần với cảnh sắc quen thuộc.

Sự đa dạng trong đề tài còn gắn với cách mỗi họa sĩ quan sát đời sống, lựa chọn chi tiết và chuyển hóa cảm xúc thành hình ảnh. Trên cùng một nền chất liệu, những trải nghiệm và mối quan tâm riêng tạo nên các hướng biểu đạt khác nhau, góp phần hình thành diện mạo phong phú trong sáng tác tại Nguyên.

Với các họa sĩ tại Nguyên, gắn bó với sơn mài còn là lựa chọn một nhịp làm việc chậm rãi giữa đời sống nhiều vội vã. Quá trình sáng tác tạo khoảng lặng để người vẽ đối diện với cảm xúc và suy nghĩ bên trong, từ đó gửi gắm những trải nghiệm riêng vào tác phẩm. Giá trị của bức tranh vì thế không dừng ở hình thức thị giác, mà còn nằm ở khả năng tạo nên sự đồng cảm với người thưởng lãm. Một tác phẩm có thể gợi lại những khoảng thời gian đã qua, đem đến cảm giác bình yên hoặc khơi dậy những cảm xúc tích cực. Sự gắn bó với sơn mài, bởi vậy, còn bắt nguồn từ mong muốn tạo ra những tác phẩm có khả năng kết nối con người với chính mình và với những người xung quanh.

Kế thừa kỹ thuật, mở rộng khả năng biểu đạt

Với các họa sĩ tại Nguyên, kế thừa sơn mài truyền thống trước hết là việc sử dụng chất liệu sơn ta, hiểu đặc tính vật liệu và thực hành nghiêm túc qua từng công đoạn. Am hiểu chất liệu giúp người họa sĩ kiểm soát tốt hơn quá trình sáng tác, còn sự tìm tòi mở ra những khả năng khai thác mới từ chính những đặc tính vốn có của sơn mài truyền thống.

Sơn ta được chiết xuất từ nhựa cây sơn tự nhiên (Rhus succedanea), chủ yếu trồng tại Phú Thọ. Chất liệu có độ bám dính cao, dẻo dai và khả năng chống thấm nước. Đặc biệt, sơn ta khô trong môi trường có độ ẩm cao. Khi được phủ thành nhiều lớp, kết hợp với các vật liệu như son đỏ, vàng, bạc, vỏ trứng hay vỏ trai, rồi mài và xử lý bề mặt, những lớp màu và chi tiết ẩn bên dưới dần hiện ra, tạo chiều sâu, độ bóng và khả năng bắt sáng đặc trưng của tranh sơn mài Việt Nam.

Quá trình chế tác đòi hỏi người họa sĩ tính toán các lớp sơn, kiểm soát kỹ thuật nhưng đồng thời ứng biến trước những biến đổi của chất liệu. Kết quả sau mỗi lần mài có thể khác với hình dung ban đầu, mở ra những khả năng xử lý mới.

Bàn về mối quan hệ giữa sự chủ động của người vẽ và những biến chuyển khó dự đoán của chất liệu, họa sĩ Lily Lai chia sẻ: “Tôi muốn làm chủ chất liệu, nhưng không muốn tước đi sự bí ẩn của nó”. Theo chị, sự bất ngờ trong quá trình mài không đồng nghĩa với việc phó mặc tác phẩm cho ngẫu nhiên. Người họa sĩ vẫn cần có tư duy tạo hình, kinh nghiệm và khả năng quan sát để nhận ra hiệu quả phù hợp, quyết định chi tiết nào nên giữ lại và phần nào cần tiếp tục xử lý.

Bằng kinh nghiệm nhiều năm gắn bó với sáng tác và giảng dạy, họa sĩ Nguyễn Văn Bảng cho rằng sơn mài là chất liệu bản địa quý giá, vẫn còn nhiều dư địa để các thế hệ họa sĩ tiếp tục tìm tòi. Theo ông, sức sống của sơn mài phụ thuộc vào năng lực sáng tạo của người vẽ. Việc kế thừa kỹ thuật truyền thống cần đi cùng tư duy mới và những tìm tòi trong sáng tác, thay vì lặp lại nguyên vẹn cách làm của thế hệ trước.

Thông qua triển lãm “Nguyên – Lãng du cùng Sơn”, Nguyên Lacquer giới thiệu đến công chúng những tác phẩm sơn mài với đề tài và cách biểu đạt đa dạng. Bên cạnh việc thưởng thức tác phẩm, khách tham quan còn có dịp tìm hiểu các công đoạn chế tác, qua đó hiểu thêm về đặc tính chất liệu sơn ta và quá trình lao động phía sau mỗi bức tranh.

Thông tin triển lãm

• Tên triển lãm: “Nguyên – Lãng du cùng Sơn”
• Thời gian: Từ ngày 30-10 đến 4-11-2026
• Địa điểm: Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, số 66 Nguyễn Thái Học, phường Ba Đình, Hà Nội
• Đơn vị tổ chức: Nguyên Lacquer
• Lễ khai mạc: 10 giờ ngày 30-10-2026
• Giờ mở cửa: 8h30 – 17h