IBST thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, ứng dụng giải pháp nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp

Sáng 30/10/2026, tại Hà Nội, Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng (IBST), Bộ Xây dựng tổ chức Hội thảo khoa học “Nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp – Định hướng và giải pháp cho Việt Nam”, nhằm trao đổi, đề xuất các giải pháp thiết kế, vật liệu, công nghệ và cơ chế tài chính, góp phần phát triển nhà ở xã hội theo hướng xanh, bền vững, phù hợp khả năng chi trả của người dân.

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Nguyễn Hồng Hải – Viện trưởng IBST cho biết, trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh phát triển nhà ở xã hội, đồng thời thực hiện cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, yêu cầu đặt ra không chỉ là gia tăng nguồn cung nhà ở mà còn phải nâng cao chất lượng công trình, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải trong suốt vòng đời sử dụng. Đây là bài toán đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, đơn vị nghiên cứu, tổ chức tài chính và cộng đồng doanh nghiệp.

Theo TS. Nguyễn Hồng Hải, IBST đang đẩy mạnh khảo sát thực tiễn, nghiên cứu và hợp tác với các đơn vị thiết kế, nhà sản xuất vật liệu, doanh nghiệp công nghệ để xây dựng hướng dẫn thiết kế nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp. Trọng tâm là các giải pháp có thể triển khai trong thực tế, giảm nhu cầu năng lượng từ giai đoạn quy hoạch và thiết kế, lựa chọn vật liệu phù hợp, đồng thời kiểm soát chi phí đầu tư và vận hành để người dân được hưởng lợi.

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Hữu Tiến, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), nhấn mạnh yêu cầu gắn phát triển nhà ở xã hội với các định hướng về phát triển vật liệu xây dựng và ứng phó biến đổi khí hậu của ngành Xây dựng. Các giải pháp giảm phát thải cần được nghiên cứu, lựa chọn phù hợp, bảo đảm hiệu quả môi trường nhưng không làm gia tăng áp lực chi phí đầu tư, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nhà ở của người thu nhập thấp.

Trình bày tham luận tại hội thảo, TS.KTS. Nguyễn Tiến Tâm, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, cho rằng việc tổ chức hướng công trình phù hợp, tận dụng gió mát, hạn chế gió lạnh, bố trí không gian đệm và tối ưu diện tích cửa kính có thể cải thiện tiện nghi nhiệt, giảm phụ thuộc vào các thiết bị làm mát và sưởi. Đây là những giải pháp cần được tính toán ngay từ giai đoạn quy hoạch, thiết kế để phát huy hiệu quả lâu dài, đặc biệt là trong điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa, thiết kế nhà ở xã hội cần tính đến khả năng thông gió tự nhiên, che nắng, hạn chế bức xạ nhiệt và kiểm soát độ ẩm.

Bên cạnh giảm phát thải trong vận hành, giảm các-bon hàm chứa trong vật liệu và kết cấu công trình cũng là nội dung trọng tâm của hội thảo, qua đó giảm tác động môi trường trong toàn bộ vòng đời công trình. Việc lựa chọn vật liệu, kết cấu và công nghệ thi công phù hợp có ý nghĩa quan trọng đối với mục tiêu này.

Đối với xi măng và bê tông – những vật liệu chủ yếu trong kết cấu công trình – giải pháp giảm tỷ lệ clinker, sử dụng phụ gia khoáng như tro bay và xỉ hạt lò cao được đánh giá có tiềm năng đáng kể. Ông Trần Quốc Thọ, Trưởng phòng Kỹ thuật Công ty CP Xi măng FiCO-YTL, giới thiệu dòng sản phẩm xi măng ECOCem với mức giảm phát thải CO₂ từ 30–70% so với xi măng Portland truyền thống. Tại dự án nhà ở xã hội Long Bình Tân, tỉnh Đồng Nai, việc sử dụng xi măng phát thải thấp được giới thiệu có thể giảm lượng phát thải từ 25–87 kg CO₂/m² sàn, tương đương khoảng 8.000 tấn CO₂ cho toàn dự án.

Trong khi đó, giải pháp vách thạch cao nhẹ được đại diện Công ty Knauf Việt Nam – ông Nguyễn Hoàng Thông giới thiệu có khả năng giảm tải trọng kết cấu, rút ngắn thời gian thi công và giảm tác động môi trường so với một số giải pháp tường truyền thống. Ở khâu hoàn thiện, việc sử dụng sơn có hàm lượng hợp chất hữu cơ bay hơi thấp, hạn chế các chất độc hại và minh bạch thông tin môi trường cũng góp phần nâng cao chất lượng không gian sống.  Bên cạnh đó, các giải pháp vật liệu cách nhiệt và cách âm của ROCKWOOL được quan tâm trong nghiên cứu nâng cao chất lượng vỏ bao che, tiện nghi trong nhà và hiệu quả sử dụng năng lượng, đồng thời xem xét yêu cầu an toàn cháy trong lựa chọn cấu tạo công trình. Đối với giải pháp thiết bị, Panasonic giới thiệu định hướng sử dụng quạt trần để tăng chuyển động không khí trong không gian ở, cải thiện cảm nhận tiện nghi nhiệt của người sử dụng. Khi kết hợp quạt trần với điều hòa không khí, có thể xem xét nâng nhiệt độ cài đặt điều hòa mà vẫn duy trì mức tiện nghi phù hợp, qua đó giảm nhu cầu điện năng làm mát. Giải pháp có ưu điểm dễ tích hợp trong căn hộ nhà ở xã hội, nhưng hiệu quả tiết kiệm năng lượng cần được đánh giá theo điều kiện khí hậu, chế độ vận hành và mức tiêu thụ điện của cả quạt và điều hòa.

Trong khi đó, ông Lưu Khắc Nam, đại diện Công ty Sơn TOA Việt Nam cho biết doanh nghiệp dự kiến công bố Tuyên bố môi trường sản phẩm (EPD) đầu tiên cho sơn nước sản xuất tại Việt Nam vào năm 2027, hướng tới cung cấp dữ liệu phục vụ đánh giá công trình xanh.

Trong khuôn khổ hội thảo, các đại biểu tham quan các mô hình nghiên cứu và giải pháp công nghệ xây dựng tại khuôn viên IBST, số 81 Trần Cung, Hà Nội. Hoạt động nghiên cứu, phát triển các giải pháp xây dựng lắp ghép và tổ chức thi công có sự tham gia hợp tác của Phú Nguyễn, góp phần kết nối nghiên cứu công nghệ với khả năng chế tạo và ứng dụng thực tế.

Từ thực tiễn triển khai dự án, ông Trần Trọng Khánh, Tổng Giám đốc Công ty Phát triển nhà Xuân Phương, chia sẻ kinh nghiệm tại dự án nhà ở xã hội Đức Thượng, Hoài Đức, Hà Nội. Dự án tích hợp hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất 425,72 kWp kèm pin lưu trữ, sử dụng sơn phản xạ nhiệt và tối ưu diện tích cây xanh, mặt nước nhằm cải thiện điều kiện vi khí hậu, nâng cao chất lượng môi trường sống.

Một vấn đề được các đại biểu quan tâm là cơ chế tài chính để thúc đẩy ứng dụng giải pháp xanh trong phân khúc nhà ở xã hội. Theo ông Vũ Hồng Phong, chuyên gia công trình xanh EDGE thuộc Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), chứng nhận công trình xanh có thể hỗ trợ chủ đầu tư chứng minh hiệu quả sử dụng tài nguyên, qua đó tạo điều kiện tiếp cận các nguồn tài chính xanh. Tuy nhiên, để cơ chế này phát huy hiệu quả, các yêu cầu về hiệu suất năng lượng, tiết kiệm nước và giảm tác động môi trường cần được lượng hóa, đánh giá minh bạch, đồng thời gắn với đặc thù tài chính của dự án nhà ở xã hội.

Tại phiên thảo luận về cơ chế, chính sách, các chuyên gia nhấn mạnh sự cần thiết phải hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và phương pháp đánh giá phát thải. Việc chuẩn hóa phương pháp đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA), kiểm kê khí nhà kính và Tuyên bố môi trường sản phẩm (EPD) được xem là nền tảng để hình thành dữ liệu tin cậy, hỗ trợ quản lý phát thải và triển khai các chính sách ưu đãi.

Các ý kiến chuyên gia tại hội thảo cho thấy, phát triển nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp không thể dựa vào một giải pháp riêng lẻ mà cần sự kết hợp từ quy hoạch, thiết kế thích ứng khí hậu, lựa chọn vật liệu, công nghệ thi công đến vận hành công trình và huy động nguồn lực tài chính. Trong đó, ưu tiên các giải pháp giảm phát thải ngay từ đầu, có hiệu quả kinh tế và dễ nhân rộng là hướng đi quan trọng để tránh làm tăng giá thành nhà ở.

Kết luận hội thảo, thay mặt Ban tổ chức, Viện trưởng Nguyễn Hồng Hải cảm ơn các chuyên gia, đại biểu đã tham dự và có những ý kiến trao đổi, đóng góp quan trọng, là cơ sở để IBST tiếp thu, tiếp tục hoàn thiện hướng dẫn thiết kế, thúc đẩy ứng dụng vật liệu và công nghệ phát thải thấp, đồng thời kiến nghị hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và cơ chế hỗ trợ phù hợp. Đây là những bước đi cần thiết để hài hòa mục tiêu an sinh nhà ở với yêu cầu chuyển đổi xanh của ngành Xây dựng, hướng tới những công trình có chi phí hợp lý, chất lượng sống tốt và tác động môi trường thấp hơn.