Công viên Phú Thượng phục hồi cảnh quan sông Hồng: bài học từ sông Hàn và ngay trên sông Hồng

Ngày 24/4/2026, Uỷ ban mặt trận tổ quốc phường Phú Thượng tổ chức hội nghị lấy ý kiến tham vấn đánh giá tác động môi trường của dự án công viên công cộng phường Phú Thượng. Tác giả tham gia và tóm tắt lại ý kiến đóng góp.

Công viên Phú Thượng – khởi đầu cho các dự án hiện thực hoá sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái – văn hóa chủ đạo

Sáng 19/12, tại phường Phú Thượng, thành phố Hà Nội tổ chức Lễ khởi công Dự án Đầu tư xây dựng Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng – dự án ý nghĩa đặc biệt quan trọng, mang tầm vóc chiến lược đối với sự phát triển lâu dài của Thủ đô. Các bên liên quan đã khẩn trương lập báo cáo khả thi, thiết kế thi công dự án… trong cùng thời gian lập Quy hoạch Tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm và Nghị quyết 02-NQ-TW về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới… Những động thái này cho thấy quyết tâm rất cao, xuyên suốt từ Trung ương đến địa phương, nhằm sớm triển khai dự án một cách quyết liệt nhưng vẫn bảo đảm lợi ích lâu dài cho Thủ đô và đất nước trong hàng trăm năm tới.

Dự án được nghiên cứu, đề xuất trên cơ sở tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật hiện hành như: Luật Đất đai, Luật Đê điều, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Luật Thủy lợi, Quy chuẩn quốc gia về quy hoạch xây dựng, cùng các quy định pháp luật có liên quan của Nhà nước và Thành phố; đồng thời phù hợp với Quy hoạch phòng, chống lũ và Quy hoạch đê điều hệ thống sông Hồng, sông Thái Bình. Trên cơ sở đó, việc đối chiếu nội dung dự án với các điều kiện đặt ra nhằm nhận diện rõ những thuận lợi cũng như các thách thức cần vượt qua trong quá trình triển khai thực hiện.

Trước hết, toàn bộ dự án có vị trí nằm trong không gian thoát lũ, do đó yêu cầu đặt ra là phải bảo lưu nguyên trạng địa hình, địa mạo cũng như hệ sinh thái động, thực vật hiện hữu. Sau khi thực hiện thu hồi đất sử dụng không đúng mục đích và hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng, toàn bộ khu vực dự án sẽ được dọn dẹp, chỉnh trang cảnh quan theo hướng thông thoáng, sạch sẽ. Trên cơ sở đó, tiến hành nghiên cứu các giải pháp phục hồi hệ động, thực vật tự nhiên, đồng thời bảo vệ và phát triển hệ sinh thái bản địa, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phòng, chống lũ và mục tiêu phát triển bền vững.

Tiếp theo, căn cứ Quyết định số 6268/QĐ-UBND ngày 17/12/2025 của UBND thành phố Hà Nội về việc phê duyệt Quy hoạch chi tiết Công viên công cộng phường Phú Thượng, trong đó yêu cầu Quy hoạch phải tuân thủ Quy hoạch phòng, chống lũ và Quy hoạch đê điều hệ thống sông Hồng, sông Thái Bình được phê duyệt tại Quyết định số 257/QĐ-TTg ngày 18/02/2016 của Thủ tướng Chính phủ (được điều chỉnh, bổ sung tại Quyết định số 429/QĐ-TTg ngày 21/4/2023). Theo đó, Quy hoạch định hướng: “Đề xuất các giải pháp quản lý, khai thác, sử dụng hiệu quả bãi sông phù hợp với quy định của Luật Đê điều và các quy định pháp luật có liên quan, phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội của đất nước; tạo điều kiện ổn định đời sống dân cư hiện có tại vùng bãi sông, trên nguyên tắc bảo đảm an toàn đê điều, không ảnh hưởng lớn đến khả năng thoát lũ, chủ động dành không gian cho phát triển trong tương lai và ứng phó với những diễn biến bất thường chưa thể lường hết.”

Trên cơ sở đó, việc nghiên cứu, khảo sát hiện trạng hệ sinh thái động, thực vật tự nhiên tại khu vực dự án là yêu cầu bắt buộc, nhằm tiếp tục duy trì, bảo tồn và phát triển, từng bước hình thành cảnh quan sinh thái tự nhiên, bản địa đặc sắc. Đây được xác định là hạt nhân quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu chiến lược “lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái – văn hóa chủ đạo; gắn kết chặt chẽ với vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng Trung du và miền núi phía Bắc cũng như các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế”, như đã được xác định trong Nghị quyết số 02-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới.

Công viên Phú Thượng – một dự án sáng tạo mạnh mẽ nhưng tuân thủ Luật nghiêm minh

Dự án Công viên Phú Thượng được xác định là dự án khởi động cho Đại dự án trục cảnh quan sinh thái – văn hóa chủ đạo sông Hồng, có vai trò kích hoạt một chuỗi dự án liên hoàn, từng bước kiến tạo “kỳ tích sông Hồng” trong quá trình phát triển Thủ đô. Dự án vừa mang tính tiên phong trong việc hiện thực hóa định hướng phát triển Thủ đô theo hướng lấy con người làm trung tâm, lấy mục tiêu nâng cao chất lượng sống của người dân làm cốt lõi, đồng thời gia tăng các giá trị văn hóa – sinh thái bền vững; vừa có vai trò dẫn dắt, lan tỏa kinh nghiệm và mô hình phát triển cho các địa phương trong vùng. Với ý nghĩa đó, ngay từ giai đoạn thiết kế và thiết kế thi công, dự án cần được tiếp cận theo hướng mở, huy động trí tuệ và sự tham gia của cả cộng đồng xã hội, các tầng lớp nhân dân Thủ đô, cùng sự đồng hành của các nhà khoa học, chuyên gia, nghệ sĩ và nhà đầu tư. Cách tiếp cận này kỳ vọng sẽ tạo ra sự đồng thuận cao trong xã hội, sự chung tay của nhiều chủ thể, nhằm triển khai một dự án vừa tạo dựng được cảnh quan sinh thái – văn hóa đặc sắc, bền vững cho Thủ đô, vừa bảo đảm tuân thủ nghiêm các quy định của Luật Đê điều, không xây dựng các công trình gây cản trở dòng chảy, làm hạn chế khả năng thoát lũ, bảo đảm an toàn lâu dài cho hệ thống đê điều và vùng hạ du.

Trong nhiều năm qua, Hội Kiến trúc sư Hà Nội đã chủ động khảo sát thực tiễn, hợp tác chặt chẽ với các chuyên gia trong nước và quốc tế, tiếp thu những bài học kinh nghiệm giá trị trong công cuộc phục hưng các dòng sông tại nhiều thành phố trên thế giới. Trên cơ sở đó, Hội đã hỗ trợ đội ngũ kiến trúc sư tình nguyện, phối hợp với các cấp chính quyền địa phương, đồng hành cùng cộng đồng xã hội và cư dân tại chỗ để triển khai thành công các mô hình không gian công cộng ven sông, tiêu biểu là Công viên Rừng Chương Dương và Sân chơi Rừng Phúc Tân tại Hà Nội. Với những kinh nghiệm đã tích lũy, Hội Kiến trúc sư Hà Nội sẵn sàng tiếp tục tham gia với tinh thần tình nguyện, đóng góp trí tuệ và chuyên môn trong việc đề xuất các phương án thực hiện Dự án Công viên Phú Thượng.

Công viên Rừng Chương Dương và sân chơi Rừng Phúc Tân là vườn rừng sinh thái tự nhiên, sân chơi công cộng có quy mô diện tích mỗi vị trí khoảng 1ha. Hai vị trí kết nối bằng tuyến đường sinh thái dài hơn 1km với cây xanh, mặt nước tự nhiên kề bên sông Hồng.

Vốn là bãi bồi tự nhiên, thực vật động vật phát triển nên là nơi trú ngụ của hàng trăm loài chim di cư hoang dã. Khu đất cũng được bà con canh tác nông nghiệp tự phát và dựng lều lán tạm bợ… Chính quyền địa phương đã tốn nhiều công sức giải toả lập lại trật tự.

Quá trình dọn rác thải, thu gom xử lý nước thải tại Công viên Rừng Chương Dương

Quá trình dọn rác thải, thu gom xử lý nước thải tại Công viên Rừng Phúc Tân. Việc duy trì, phát triển chọn lọc các giống loài động thực vât tự nhiên đã tạo ra không gian sống mạnh mẽ với chi phí tối ưu, thích ứng, hồi sinh ngay sau ngập lụt, mưa bão.

Từ năm 2020, Hội Kiến trúc sư Hà Nội đã phối hợp với chính quyền địa phương hỗ trợ các nghệ sĩ và kiến trúc sư tình nguyện triển khai Dự án Nghệ thuật cộng đồng Phúc Tân. Giai đoạn 2022–2026, Hội tiếp tục tổ chức và đồng hành cùng các sáng kiến của kiến trúc sư, nghệ sĩ và nhà khoa học tình nguyện tham gia dọn dẹp rác thải, thu gom và xử lý nước thải bằng công nghệ sinh học, đồng thời xây dựng các mô hình vườn rừng sinh thái và sân chơi công cộng. Các không gian công viên rừng và sân chơi không ngừng được cải tạo và phát triển, từng bước vượt qua những thách thức của mưa bão, ngập lụt; góp phần cải thiện vệ sinh môi trường, nâng cao chất lượng sống của cư dân, đồng thời ngăn chặn hiệu quả tình trạng tái lấn chiếm với chi phí thấp và tính bền vững cao. Những sáng kiến này đã được UBND thành phố Hà Nội lựa chọn là một trong các địa điểm thuộc Mạng lưới Không gian Sáng tạo Hà Nội trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026.

Hiện trạng khu đất công viên Phú Thượng

Đề xuất phương án công viên Phú Thượng: các hạng mục xây dựng, san lấp, trồng cây… thay đổi địa hình địa mạo là không phù hợp vì toàn bộ dự án nằm trong “không gian thoát lũ

Để hiện thực hóa mục tiêu nêu trên, Hà Nội có thể tham khảo những bài học kinh nghiệm từ Hàn Quốc trong hành trình trăm năm phục hưng sông Hàn.

Giai đoạn 1953-1983, trong nỗ lực phục hồi hậu quả chiến tranh và phát triển kinh tế bằng mọi giá suốt 30 năm, Hàn Quốc đã chấp nhận đánh đổi môi trường, dẫn đến tình trạng sông Hàn bị lấn chiếm tràn lan và ô nhiễm nghiêm trọng.

Bước sang giai đoạn 1983-2023, Hàn Quốc khởi động chương trình Phục hưng sông Hàn 1.0. Trong hơn 40 năm, hàng loạt khu chung cư cao tầng được xây dựng để di dời dân cư ven sông; cùng với đó là các công trình giao thông, thủy lợi và không gian công cộng được triển khai ồ ạt, kéo theo quá trình bê tông hóa trên diện rộng.

Đại dịch COVID-19 toàn cầu bùng phát tại Hàn Quốc từ năm 2020 và đạt đỉnh vào năm 2022 (với thời điểm ghi nhận tới 600.000 ca mắc và 429 ca tử vong trong vòng 24 giờ ngày 17/3/2022) đã trở thành bước ngoặt quan trọng, buộc xã hội Hàn Quốc nhìn nhận lại những giá trị cốt lõi của sức khỏe và hạnh phúc con người. Từ đó, quốc gia này chính thức khởi động Chương trình Phục hưng sông Hàn 2.0, với mục tiêu tối thượng là khôi phục và trả lại môi trường sinh thái tự nhiên cho dòng sông. Chương trình không chỉ giới hạn ở đoạn sông dài khoảng 40 km chảy qua thủ đô Seoul, mà mở rộng trên toàn lưu vực sông Hàn, từ thượng nguồn của hai nhánh Chuncheon và Chungju, cách Seoul khoảng 70-120 km. Sông Hàn được định vị là không gian xanh chủ đạo, đóng vai trò hạt nhân lan tỏa, dẫn dắt quá trình xanh hóa toàn bộ đô thị Seoul. Theo kế hoạch, Chương trình Phục hưng sông Hàn 2.0 được triển khai giai đoạn đầu từ năm 2024 đến năm 2040 và tiếp tục kéo dài trong nhiều thập kỷ tiếp theo, mở ra chặng đường trăm năm mới trong tiến trình phục hưng dòng sông lịch sử này.

Hàn Quốc sử dụng những công kỹ nghệ tối tân nhất và ưu tiên nguồn lực cao nhất để thực hiện chương trình Phục hưng sông Hàn 2.0, bắt đầu từ các khu vực đầu nguồn dòng sông

Ứng dụng công nghệ thông minh từ khảo sát thực trạng môi trường sinh thái sông nước đến vận hành, quản lý các công trình gia tăng chất lượng cảnh quan sinh thái, dự báo tiến trình sinh trưởng cho tới 50 năm sau nhờ mô phỏng bằng mô hình thông tin cảnh quan (LIM – Landscape Information Modeling)

Dự án công viên Phú Thượng khởi động cho việc kiến tạo trục cảnh quan sinh thái sông Hồng trong quy hoạch phát triển tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Tổng Bí thư yêu cầu quy hoạch phải đặt Hà Nội trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước, lấy con người và chất lượng sống làm thước đo cao nhất, bảo đảm hài hòa giữa hiện đại và truyền thống, có tầm nhìn xa và không gian phát triển mở, xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm sáng tạo, tri thức của quốc gia, bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn xã hội, tổ chức xây dựng quy hoạch một cách khoa học, dân chủ, công khai, minh bạch và nhất quán. Dự án công viên Phú Thượng là cơ hội để các cơ quan tư vấn, đầu tư mạnh dạn bỏ qua cách tiếp cận thô sơ lạc hậu để tiếp nhận những công kỹ nghệ mới từ khảo sát thiết kế đến vận hành dự án. Điều may mắn là các chuyên gia công nghệ thông tin, sinh học, cảnh quan… trong giới KTS Hà Nội đã làm chủ công kỹ nghệ này và sẵn sàng hợp tác, chia sẻ với các tổ chức cá nhân liên quan đến dự án. Hy vọng Hà Nội sẽ có một công viên sinh thái mới đẹp đẽ bên sông Hồng, kèm theo cả cách tiếp cận mới để thực hiện giấc mơ đó.

Trần Huy Ánh – Uỷ viên thường vụ Hội KTS Hà Nội