Góp ý quy hoạch Hà Nội tầm nhìn 100 năm – Bài 6: Phát triển giao thông Xanh Hà Nội – lời giải đồng thời cho 4 bài toán lớn do thành phố đặt hàng

Ngày 24/3/2026, Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hà Nội phát thông báo mời các tổ chức, cá nhân quan tâm tham gia giải quyết 30 bài toán lớn do UBND Thành phố Hà Nội công bố tại Quyết định số 1193/QĐ-UBND. Các KTS Hà Nội đã hợp tác với các bên liên quan tìm lời giải cho 13/30 bài toán lớn này. Bài viết giới thiệu các bài toán nội dung liên quan tới Phát triển giao thông Xanh Hà Nội.

Nhóm 04 bài toán liên quan tới phát triển giao thông Xanh Hà Nội 

Thành phố Hà Nội công bố danh mục 30 bài toán lớn với nhiều nội dung khác nhau. Sau khi khảo sát mục tiêu, yêu cầu của từng bài toán, một số KTS Hà Nội hợp tác với các chuyên gia trong nước và quốc tế (gọi tắt là nhóm City Solution) phát hiện có nhiều bài toán có nội dung liên thuộc với nhau và đã được City Solution tiếp cận trong nhiều năm, các kết quả nghiên cứu của nhóm cũng đã được công bố, thảo luận trong nhiều diễn đàn chuyên môn; báo cáo với Thành phố trong các hội thảo trong nước và quốc tế, trong các hội thảo, toạ đàm chuyên đề;các bài báo đăng trên các tạp chí khoa học hay truyền thông đại chúng.

City Solution tổ hợp 13/30 bài toán thành 2 nội dung: Phát triển giao thông Xanh Hà Nội gồm 4 bài toán – (1) Mô hình giải quyết nhanh ùn tắc giao thông đô thị trong điều kiện hạn chế quỹ đất; (2) Cách thức quản trị và khai thác hiệu quả tài nguyên không gian đô thị đa tầng (Ngầm – Mặt đất – Tầm thấp – Tầng cao); (3) Thiết lập hành lang bay và hệ thống quản lý an toàn “Kinh tế không gian tầm thấp” và (4) Cách thức xây dựng hệ thống logistics thông minh và các trung tâm trung chuyển liên vùng và Công nghệ số trong phát triển kinh tế-sinh thái Xanh gồm 9 bài toán sẽ trình bày trong bài sau.

Các bài viết tiếp cận 2 nhóm nội dung với cùng một sơ đồ tích hợp liên kết các giải pháp, trong đó cốt lõi là công nghệ BIM, GIS, IoT, AI, Digital Twin, CDE… Đồng thời đề xuất các giải pháp về tổ chức không gian, tài chính, công nghệ thiết bị và quản trị vận hành.

Sơ đồ tích hợp – liên kết nhóm giải pháp

Để phát triển giao thông Xanh, Hà Nội đã đặt ra mong muốn quyết nhanh ùn tắc giao thông đô thị trong điều kiện hạn chế quỹ đất. Do vậy cần nhận diện nguyên nhân nào đã tạo ra vừa ùn tắc giao thông lẫn cận kiệt tài nguyên đất? Phân tích 2 sơ đồ định hướng quy hoạch sau 2 lần công bố, các nhau 13 năm (2011 và 2024) cho thấy các bản Quy hoạch lần sau đặt ra mục tiêu mở rộng đô thị/thu hẹp đất tự nhiên lớn hơn lần trước nhiều lần. Theo tài liệu do JICA công bố năm 2003: đất đô thị 122 km2, dân số 5.55 triệu người. Đo đạc bằng bản đồ phát sáng (Earth Night), năm 2021: đất đô thị 1.128km2, dân số 8,33 triệu người. Sau 18 năm, đất đô thị tăng 9,2 lần (1.128km2/122km2), trong khi dân số tăng 1,5 lần (8,33 triệu/5,55 triệu): đất đô thị tăng nhanh gấp 6 lần tăng dân số nhưng hạ tầng đô thị không tăng theo. Xu thế này đang tiếp diễn trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, công bố tháng 3/2026: Hà Nội sẽ thiếu hụt hạ tầng trầm trọng trong khi quỹ đất cạn kiệt hàng ngày.

Phát triển giao thông Xanh Hà Nội lấy mạng lưới ĐSĐT làm trục xương sống  

Trong 22 năm, Hà Nội làm được 22km ĐSĐT nhưng 4 lần vẽ tăng chiều dài ĐSĐT lên 8,4 lần (từ 143km lên 1.200km).

So sánh Quy hoạch ĐSĐT Hà Nội với 10 thành phố khác.

Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm: Quy hoạch hoạch mạng lưới ĐSĐT Hà Nội được xác định là “hạ tầng khung”, là “yếu tố tĩnh”, “…bộ xương sống bất di bất dịch, phải được đầu tư kiên cố, đi trước một bước” [1]. Nội dung trọng yếu như vậy nhưng thực hiện trong thời gian ngắn, không đủ thông tin, dữ liệu nên các đề xuất chủ quan, chất lượng thấp và không khả thi. Trong 22 năm (2004-2026), Hà Nội vay vốn nước ngoài làm và đưa vào khai thác 22 km ĐSĐT, phụ thuộc hoàn toàn vào nước ngoài công nghệ xây lắp, chế tạo, bảo trì, vận hành và tiêu chuẩn kỹ thuật. Sau 4 năm vận hành (2022-2026) mới đạt 11% công suất vận chuyển (56.000 khách/511.000 khách/ngày), nay lại đặt ra mục tiêu trong 4 năm (2026-2030) hoàn thành 96km ĐSĐT, trung bình mỗi năm tăng thêm 24 km ĐSĐT. Không tiền vốn, không làm chủ công kỹ nghệ mà đặt ra mục tiêu một năm làm bằng 22 năm là phi thực tế.

Quy hoạch ĐSĐT (trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô): đặt mục tiêu tới năm 2035 đạt 400km, năm 2045 đạt 800km, năm 2065 đạt 1.200km: lớn gấp 2,6 lần Paris, Seoul (460km) gấp 4,3 lần Bangkok, Singapore (277km)… đã cho thấy thiếu thông tin nội địa lẫn tham khảo quốc tế.

Hệ thống giao thông công cộng Paris (Pháp) phục vụ 8 triệu người/ngày. Trong đó 460km Metro chở 4,1 triệu người, còn lại 3,9 triệu người sử dụng 750km tàu tốc hành (RER),10 tuyến Tramway, 1.500 tuyến BUS với đội ngũ 10.500 xe. Thành phố Seoul (Hàn Quốc) có 460km Metro chở 6,7 triệu người, còn lại 3,4 triệu người sử dụng 900km đường sắt vùng: Korail, IncheonTransit, GTX (tàu tốc hành liên vùng): Tổng cộng phuc vụ >10 triệu người ngày.

Hệ thống ĐSĐT Bangkok (Thailand) phục vụ 2 triệu khách/ngày, bao gồm 277km ĐSĐT và 360 km đường sắt vùng. Tuyến MRT Blue line chở 460.000 khách/ngày còn lại các tuyến MRT, BTS và Monorail chở 50.000-160.000 khách/ngày, đặc biệt tuyến Gold line chạy tàu điện bánh hơi, không người lái chỉ chở 8.000 người/ngày.

Các thành phố châu Âu, Bắc Á, ASEAN đã phát triển nhanh hơn Hà Nội từ 30-50 năm, đều tích hợp ĐSĐT với các loại đường sắt khác. ĐSĐT có nhiều loại tàu có tốc độ và năng lực chuyên chở hành khách khác nhau. Hà Nội dự định phát triển 1.200 km với chỉ một loại hình ĐSĐT là không theo nguyên lý chung cũng như không học hỏi các mô hình thực tế. Thực hiện nhiệm vụ mới mà vẫn làm theo cách cũ, không khảo sát nhu cầu, năng lực địa phương và tham chiếu quốc tế, chủ quan đề xuất một nội dung quan trọng một cách sơ sài… do vậy bản quy hoạch ĐSĐT chưa thể coi là “quy hoạch tĩnh và xương sống”, làm cơ sở cho phát triển trong 1-2 năm tới và rất quan ngại nếu lấy đó làm tầm nhìn tới 100 năm sau.

City Solution đề xuất nhóm các giải pháp không gian, tài chính, công nghệ để phát triển giao thông Xanh Hà Nội  

Giải pháp tổ chức không gian cho hệ thống giao thông đô thị lấy ĐSĐT là “quy hoạch tĩnh và xương sống” cần căn cứ vào định hướng phát triển trung tâm dân cư mới, cân đối 2 bờ Bắc-Nam sông Hồng. Dựa vào sơ đồ do JICA công bố 2016 “nhu cầu di chuyển nội vùng và liên vùng tới năm 2030 “, City Solution đề xuất mạng lưới ĐSĐT tối giản và tối ưu, tích hợp ĐSĐT với đường sắt liên vùng thay cho sơ đồ Quy hoạch ĐSĐT trong quy hoạch tổng thể có mật độ dày đặc lãng phí lại mất cân đối.

Các thành phố hiện đại phát triển hệ thống giao thông đa tầng… mỗi không gian bố trí các loại hình phương tiện phù hợp, ví dụ như Quy hoạch phát triển toàn diện Seoul (Hàn Quốc) giai đoạn 2024-2040. Căn cứ vào dữ liệu khảo sát và dự báo nhu cầu đi lại, đối chiếu với tính năng kinh tế kỹ thuật phương tiện (theo khuyến nghị trong sách hướng dẫn của Ngân Hàng Thế giới công bố) để City Solution lựa chọn, tổ chức không gian tối ưu với hướng tuyến và các các loại hình tương ứng. Căn cứ vào từng địa bàn Hà Nội và học hỏi bài học thành công của các thành phố trên thế giới để tái cấu trúc đô thị theo tiến trình triển khai hệ thống giao thông.

Phân bố dân cư Hà Nội và các đô thị kế cận, dự báo nhu cầu di chuyển nội vùng và liên vùng Hà Nội tới 2030 của JICA. Sơ đồ mạng lưới ĐSĐT Hà Nội cần đơn giản và tối ưu về không gian cũng như kinh tế, kỹ thuật. Sơ đồ phát triển không gian di chuyển theo chiều dọc và ngang trong quy hoạch tổng thể Seoul tới năm 2040. Dựa vào nhu cầu di chuyển và công suất vận chuyển để lựa chọn tối ưu loại hình phương tiện. Phát triển ĐSĐT kết hợp canh tân đô thị.

Từ đầu năm 2026, quanh Hà Nội khởi động các dự án Đường sắt tốc độ cao nối Hà Nội tới Lao Cai, Lạng Sơn, Gia Bình, Quảng Ninh, Hải phòng, Bắc-Nam… trong đó có hàng trăm km đường sắt liên vùng liên vận quốc tế chạy trong địa bàn Hà Nội – là cở sở để tích hợp với hệ thống ĐSĐT Hà Nội. Một loạt các dự án hạ tầng đã khởi động: nghiên cứu mở rộng tổ hợp đường sắt Ngọc Hồi đồng thời khu công nghiệp phụ trợ công nghiệp đường sắt. Khởi động dự án nghiên cứu hợp tác Pháp-Việt nhằm gia cường, phục hồi cầu Long Biên, đặt ra yêu cầu thay đổi. City Solution đề xuất sơ đồ cấu trúc mới có mạng lưới phân tầng bậc mạch lạc. Liên kết mạng lưới ĐSĐT, đường sắt liên vùng, liên vận với mạng lưới giao thông đa phương tiện cho đến kết nối với đi bộ, xe đạp (học hỏi từ dự án Grand Paris)… thay thế sơ đồ liên kết vùng và trung tâm Logistics (ttrong quy hoạch tổng thể) hiện đang rời rạc, phân tán và khu trú hạn chế.

City Solution đề xuất định hướng bố trí các trung tâm Logistics Thủ đô Hà Nội tại các đầu mối giao thông liên vùng quốc gia và liên vận quốc tế: cảng biển, sân bay, cửa khẩu, ga đường sắt/đường bộ, các đầu mối cảng cạn, tập kết hàng hoá, chuyển đổi đa phương tiện, các khu dân cư tập trung hay trung tâm sản xuất hàng hoá.

City Solution đề xuất mô hình mạng lưới giao thông đô thị phân tầng bậc và tích hợp hệ thống thay cho Sơ đồ liên kết giao thông và Logistics (trong quy hoạch tổng thể) phân tán, rời rạc, không cập nhật các thông tin dự án mới.

Các khu vực khác nhau của đô thị có nhu cầu di chuyển khác nhau và thay đổi tuỳ theo tiến trình phát triển kinh tế xã hội, nên việc đầu tư hạ tầng GTCC và ĐSĐT cần có lộ trình phù hợp với bối cảnh địa phương. City Solution học hỏi bài học thành công của các thành phố để đề xuất cho Hà Nội tích hợp dự án phát triển giao thông đô thị, ĐSĐT ngầm với các công trình hạ tầng kỹ thuật đô thị (cấp thoát nước, bãi đỗ xe, trung tâm thương mại ngầm).

Sky BUS thành công tại Lahore (Pakistan); Xe điện nhỏ tại Bangkok (Thailand); Metrolite chi phí thấp tại Dehli (India)

Đề xuất tích hợp đầu tư ĐSĐT đa mục tiêu tại Hà Nội từ các bài học thành công tại Jakarta (Indonessia) và thất bại tại Manila (Philippines)

Hà Nội đang mở ra cơ hội tích hợp phát triển ĐSĐT mới với gia cường, phục hồi Cầu Long Biên lịch sử: tích hợp việc hiện đại hoá hạ tầng đô thị với gia tăng giá trị di sản văn hoá – lịch sử đô thị. Bên cạnh đó, Hà Nội có thể học hỏi mô hình Jaclingko đã triển khai thành công tại Jakarta (Indonesia): tích hợp vé điện tử trả phí liên thông các phương tiện GTCC – từ đường sắt liên vùng tới ĐSĐT, BRT, Mini BUS, đến xe ôm công nghệ Gojek và E bike. Cư dân đô thị vừa tiếp cận giao thông công cộng dễ dàng lại chủ động tham gia vào chuỗi dịch vụ này, gia tăng khả năng sinh kế.

Hà Nội cũng cần tham khảo để không mắc phải thất bại như thành phố Manila (Philipines): vay nước ngoài đầu tư lớn vào ĐSĐT sớm nhất ASEAN, nhưng không tích hợp đồng bộ với phát triển đô thị nên dẫn đến hệ thống đứt gãy, phân tán và triệt tiêu lẫn nhau. Nợ quốc gia tăng cao trong khi giao thông đô thị vẫn ùn tắc trầm trọng, môi trường ô nhiễm gia tăng và phân hoá xã hội sâu sắc.

Ngày 16/9, tại Hà Nội, UBND TP Hà Nội phối hợp với Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam tổ chức hội thảo quốc tế “Nghiên cứu cải tạo và phát huy giá trị lịch sử văn hóa cầu Long Biên”. Các chuyên gia Pháp – Việt trình bày tại hội thảo. City Solution trình bày giải pháp ứng dụng công nghệ GIS, BIM, CDE trong nghiên cứu tuyến đề xuất: đường sắt qua cầu Long Biên đi vào trung tâm Hà Nội, tích hợp hiện đại hoá hạ tầng đô thị với bảo tồn di sản đô thị.

Mô hình hiện đại hoá hệ thống ĐSĐT đồng bộ với giao thông công cộng và nâng cấp đô thị tại dự án Grand Paris Express (Paris, Pháp) rất thành công: huy động trái phiếu Xanh đầu tư 30 tỷ EUR vào dự án vừa làm giàu cho Thành phố vừa nâng cao chất lượng sống toàn diện cho cư dân đô thị

Mô hình chuyển đổi số toàn diện từ khảo sát, thiết kế, thi công, vận hành các dự án hạ tầng đô thị (trong đó có ĐSĐT) do các chuyên gia quốc tế chuyển giao City Solution, hy vọng sẽ được triển khai thành công tại Hà Nội

Mô hình tích hợp đầu tư ĐSĐT với nâng cấp hạ tầng đô thị trên phố Phùng Hưng – Hà Nội

Để hệ thống ĐSĐT tích hợp các công trình hạ tầng đô thị hiệu quả cần có hệ thống quản trị vận hành tân tiến, số hoá toàn diện với tốc độ cao, đồng bộ và an toàn. Đầu tư cho hệ thống hạ tầng mềm này cao, nhưng lợi ích vô cùng lớn và rất nhỏ so với chi phí đầu tư vào các công trình kết cấu hạ tầng xây lắp, thiết bị, xe máy (hạ tầng cứng).

Bằng cách tích hợp liên kết các giải pháp, công nghệ số làm lõi trung tâm, City Solution tổng hợp các nhiệm vụ để phát triển giao thông Xanh Hà Nội nhằm hoá giải những thách thức của 4 bài toán lớn do Hà Nội đặt hàng: Giảm ùn tắc giao thông; Khai thác và quản trị không gian đô thị đa tầng; Phát triển kinh tế không gian tầm thấp và Hệ thống logistics thông minh. City Solution không chỉ đề xuất giải pháp, cách thức tiến hành mà còn không ngừng phát triển mạng lưới các đối tác trong nước và quốc tế để hiện thực hoá các mục tiêu đã đặt ra.

Chú dẫn: [1] https://nhandan.vn/duc-rut-bai-hoc-thuc-tien-kien-tao-phat-trien-ben-vung-post954338.html 

Trần Huy Ánh – Uỷ viên thường vụ Hội KTS Hà Nội