Giữ nếp xưa giữa dòng du lịch hiện đại

Giữa những chuyển động gấp gáp của du lịch vùng ven, Tiến Xuân (nay thuộc xã Yên Xuân, Hà Nội) hiện ra như một khoảng lặng hiếm hoi. Ở đó, câu chuyện làm du lịch không chỉ là mở cửa đón khách, mà là bài toán giữ lại hồn quê khi làng quê đã bước vào guồng quay hiện đại.

Nhà cổ giữ nét quê Bắc Bộ giữa nhịp du lịch hiện đại.(Ảnh: Đức Cường)

Cuối năm, Tiến Xuân mang vẻ trầm lắng đặc trưng của một vùng quê ngoại thành Hà Nội. Tôi đi qua những con đường làng phủ sương sớm, mái ngói cũ ẩn hiện sau hàng cây, không khí se lạnh hòa cùng mùi đất ẩm và lá khô. Nhịp sống nơi đây chậm rãi, bình yên, trở thành điểm đến quen thuộc của nhiều du khách tìm về vào dịp cuối tuần để tạm rời xa sự ồn ào của đô thị.

Tuy nhiên, sự bình yên ấy đang dần thay đổi. Nhiều hộ dân bắt đầu chuyển hướng sang kinh doanh homestay, đưa khách trải nghiệm đời sống nông thôn, thưởng thức cảnh vật và ẩm thực địa phương. Chỉ trong những tháng cuối năm, khách nườm nượp kéo đến các homestay, tạo thêm nguồn thu đáng kể cho các gia đình tại đây. Song song với lợi ích kinh tế, sự gia tăng của du khách cũng làm đảo lộn đời sống, nhịp sinh hoạt và nếp sống cộng đồng. Điều này đặt ra câu hỏi: Liệu sự phát triển của homestay có bảo tồn được bản sắc nông thôn, hay làm mai một vẻ đẹp bình dị vốn có?

“Khám phá không gian Nhà Xưa – Xưa nhưng không cũ”

Xuất phát từ trăn trở đó, tôi đã có chuyến ghé thăm Tiến Xuân, tạm rời xa nhịp sống ồn ào, vội vã của Hà Nội để tìm đến Nhà Xưa Homestay. Chính tại vùng đất Tiến Xuân, nơi còn được gọi thân thương là “đất cò” nơi mỗi buổi chiều lại thấp thoáng những đàn cò trắng về nghỉ chân. Tuy chỉ cách trung tâm Hà Nội 40km, nhưng khi về đến đây tôi có thể cảm nhận được không khí trong lành của một vùng quê bình yên với núi non điệp trùng.

Và trong cơ duyên này tôi cũng được trò chuyện với chị Kim Nương – Nhà sáng lập Nhà Xưa Homestay. Chị Nương là một người phụ nữ điềm đạm, chất phác, chị dẫn tôi đi tham quan khu nhà, giới thiệu các không gian đặc biệt với những lối kiến trúc mô phỏng của nhà ba gian, nhà ngói cây mít, thứ mà hiếm hoi tôi có thể nhìn thấy tại Thủ đô hoa lệ. Xuyên qua khu nhà là một dòng suối nhỏ, tiếng nước róc rách khẽ vang như xoa dịu tâm hồn những người ghé thăm. Không chỉ dừng lại ở nghỉ dưỡng, chị Nương còn tổ chức nhiều hoạt động trải nghiệm, giúp du khách cảm nhận rõ nét những giá trị văn hóa xưa của vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Chủ homestay thắp đèn, giữ hơi ấm cho căn nhà cổ.(Ảnh: Minh Châu)

Tất cả khung cảnh, đồ vật tại khu nhà đều toát lên một vẻ rất mộc mạc, giản dị, quen thuộc đối với mỗi người con Việt Nam. Từ cối đá giã gạo được chị đặt bởi người truyền nhân cuối cùng trong làng, những chiếc quạt mo, máy khâu và cả những chiếc bát gốm sứ ở Bát Tràng đều thể hiện rõ điều ấy. Tại hiên nhà, chị Kim Nương đã khéo léo đặt những chiếc ghế cùng bàn trà nho nhỏ để du khách có thể thưởng trà, ngắm cảnh. Cũng chính nơi hiên nhà này là nơi mà thế hệ ông bà, cha mẹ từng có những bữa cơm quây quần cùng gia đình, nơi những đứa con chờ mẹ đi chợ về và cũng là nơi cha mẹ già ngóng trông những người con từ phương xa trở về. Tất cả những nét xưa cũ ấy đều là tinh tuý của văn hoá đời sống con người Bắc Bộ.

Bước qua ngưỡng cửa, tôi được chiêm ngưỡng một căn nhà mà chỉ được thấy qua trang sách, mặt báo hay trên TV. Ở gian giữa là một bộ trường kỷ bằng gỗ, trên mặt bàn còn những tách nước chè nóng hổi khói vẫn còn vương. Tại gian phải, chị Nương trưng bày về gốm sứ Bát Tràng có: men rạn, gốm mộc, chiếc bát cũ đã sứt miệng… Mỗi món đồ gốm không chỉ đơn giản để ngắm mà còn để chạm, để nhớ, để kể chuyện. Gian trái là chiếc giường rẻ quạt gỗ lim được trải chiếu cói mang từ làng cói Thái Bình về. Trên giường đặt chiếc quạt nan, gợi tôi nhớ về những trưa hè được bà ngoại quạt mát cho giấc ngủ say. Mỗi chi tiết trong khu nhà xưa đều đưa tôi trở về miền ký ức tuổi thơ, nơi còn được âu yếm trong vòng tay ông bà, để rồi cảm giác hoài niệm lặng lẽ trào dâng.

“Ngôi nhà đích thực không phải là một ý niệm trừu tượng, mà là cái ta có thể tiếp xúc được, chạm được và sống được trong mỗi phút giây” (Thiền sư Thích Nhất Hạnh). Đây cũng chính là châm ngôn của Nhà Xưa Homestay khi mô phỏng lại những căn nhà xưa của Bắc Bộ. Nhà Xưa còn có rất nhiều những hoạt động để du khách có thể trải nghiệm như thả hồn vào các tác phẩm gốm, nến thơm hay xà phòng thảo mộc. Những trải nghiệm ấy không náo nhiệt, không vội vã mà đem lại những khoảng thời gian chữa lành, chậm rãi giữa cuộc sống để tôi có thể tận hưởng.

“Từ một vùng hoang vu tới nơi nghỉ dưỡng ấm cúng, hoài niệm”

Ngồi bên chén trà nóng, chị Kim Nương kể về những ngày đầu đặt chân tới mảnh đất này, kể về câu chuyện biến một mảnh đất đầm lầy, trũng thấp này thành một chốn nghỉ dưỡng an yên. Nhấp một ngụm trà, hương nhài thoang thoảng lan trong không gian yên tĩnh, chị Nương chậm rãi kể về những ngày đầu đặt chân tới mảnh đất này. Khi ấy, trước mắt chị không phải là một “Nhà Xưa” ấm cúng như bây giờ, mà chỉ là một vùng đầm lầy hoang vu, cỏ dại mọc um tùm, nước đọng quanh năm. Chị chia sẻ rằng: Nhà Xưa chính là tâm huyết mà chị đã ấp ủ từ rất lâu. Trước đây, vợ chồng chị làm công việc nhà nước và mới chuyển qua mô hình kinh doanh homestay từ năm 2018. Với mục đích là lan toả tình yêu những nét đẹp xưa cũ, chị Nương mong muốn thông qua hình thức du lịch sinh thái tại Nhà Xưa, các bạn trẻ có thể hiểu hơn và yêu hơn cuộc sống bình dị này. Từ những ý tưởng được nhen nhóm ngày đầu, khu vực homestay của chị trước đây là một cái chằm – trũng thấp và ẩm ướt quanh năm. Mỗi mùa mưa, cả khu đất lại sũng nước, trơn trượt, còn mùa nồm thì hơi ẩm bám kín mọi bề mặt, khiến việc cải tạo càng trở nên gian nan hơn bao giờ hết.

Thế nhưng, giữa những khó khăn ấy, chị Nương vẫn nhìn thấy tiềm năng của mảnh đất này. Dãy núi ôm trọn phía sau như một tấm bình phong tự nhiên, con suối nhỏ lặng lẽ chảy ngang qua khu vườn mang theo cảm giác mát lành, an yên. “Chính những điều đó khiến tôi không nỡ bỏ đi”, chị nói, ánh mắt ánh lên niềm tin. Từng mét đất được san gạt, từng lối đi được hình thành, những bãi cỏ thiên nhiên mà chị hằng mong muốn dần xuất hiện, dù phải đánh đổi bằng không ít công sức và thời gian. Những ngày đầu cải tạo, chị Nương gặp không ít khó khăn. Mong muốn tạo nên những bãi cỏ tự nhiên cùng lối đi đất mộc mạc không dễ dàng thực hiện. Việc lựa chọn vật liệu xây dựng cũng đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng, thậm chí phải điều chỉnh linh hoạt theo từng mùa và từng thời điểm cụ thể. Nhà không làm kín bưng, mà mở ra nhiều cửa sổ, hiên rộng, đón gió trời; tường gạch, mái ngói, sàn gỗ đều được xử lý để hòa mình thiên nhiên và cảm nhận được những cái đẹp bình dị. Mỗi căn phòng ở Nhà Xưa vì thế không chỉ là trạm dừng chân, mà còn mang theo hơi thở của thời gian, của một lối sống chậm rãi đã dần vắng bóng trong nhịp sống hiện đại. Chị Nương mong muốn đưa đến cho du khách những trải nghiệm chân thật nhất, mộc mạc nhất tại Nhà Xưa, có thể vì vậy những hình ảnh được chị chia sẻ trên các trang web cũng đều rất đơn giản, không màu mè, hoa mỹ nhưng vẫn toát lên nét đẹp hồn cốt, tinh túy nhất của nét văn hoá xưa.

Từ những ngày đầu tiên ở Nhà Xưa, chị Nương đã định hướng “lấy ngắn nuôi dài” và chấp nhận việc thu nhập chưa có lãi ở giai đoạn đầu nhưng khi bước vào giai đoạn ổn định thì mô hình du lịch sinh thái lại đem lại cho chị nhiều bài học quý giá. Tuy nhiên, trên hành trình ấy, khó khăn lớn nhất mà chị Nương phải đối mặt lại không đến từ điều kiện tự nhiên hay vốn liếng ban đầu, mà từ chính bài toán chiều theo thị hiếu của khách hàng. Có những giai đoạn, chị đã gồng mình điều chỉnh không gian, dịch vụ để đáp ứng mong muốn đa dạng của du khách, “khách muốn gì là chị lập tức làm theo”, chị chia sẻ. Thế nhưng, càng làm, chị càng nhận ra Nhà Xưa đang dần rời xa những giá trị ban đầu mà chị vẫn hằng nâng niu – tình yêu thiên nhiên và vẻ đẹp mộc mạc của đời sống xưa cũ. Sau nhiều đêm suy nghĩ, chị quyết định ngừng lại một thời gian để nhìn lại con đường mình đang đi. Với chị, tiêu chí cốt lõi của Nhà Xưa chưa bao giờ là chạy theo số đông, mà là giữ gìn những giá trị tinh thần giản dị, nguyên bản – thứ làm nên linh hồn của không gian này.

“Sự ủng hộ và đón nhận Nhà Xưa của những người dân địa phương”

“Căn nhà xưa” giá trị của không gian sống truyền thống. (Ảnh: Đức Cường)

Điều khiến tôi cảm nhận rõ ràng qua chuyến thăm tới Nhà Xưa chính là sự hiếu khách và thân thiện của người dân địa phương. Tuy không ồn ào, phô trương nhưng sự ủng hộ ấy thể hiện qua những hành động và cử chỉ nhỏ, từ cái gật đầu khi du khách ghé thăm, là lời chỉ dẫn nhiệt tình khi khách tìm đường tới homestay hay những câu chuyện đời thường gắn với mảnh đất này. Nhà Xưa, vì thế, đồng, mà dần hòa vào nhịp sống bình dị của làng quê như một phần tự nhiên vốn có. Nghe chị Nương chia sẻ: “Mình cho đi tình yêu thương, mình cũng sẽ nhận lại được tình yêu thương”, tôi chợt lặng lại. Trong khoảnh khắc ấy, tôi nhận ra rằng điều giữ cho Nhà Xưa tồn tại không chỉ là những mái nhà cũ hay không gian xưa cũ được phục dựng, mà là sự chân thành trong cách con người đối đãi với mảnh đất và với nhau. Có lẽ, khi người ta bắt đầu bằng tình yêu thương đủ đầy, sự gắn bó của cộng đồng cũng hình thành một cách tự nhiên, không cần phải gọi tên hay sắp đặt

Từ những ngày đầu về Tiến Xuân cải tạo, những người dân xung quanh đã giúp đỡ chị rất nhiều. Sự ủng hộ ấy không chỉ giúp chị Nương vững tin hơn trên con đường đã chọn, mà còn tạo nên một nền tảng bền vững cho mô hình du lịch sinh thái mà chị theo đuổi. Người dân địa phương không xem Nhà Xưa như một điểm kinh doanh xa lạ, mà như một không gian chung, nơi những giá trị cũ được gìn giữ và kể lại bằng chính đời sống thường nhật. Giữa câu chuyện về sự đồng hành của cộng đồng địa phương, tôi có dịp trò chuyện với chị quản gia – người sinh sống ngay trong khu thị xã và gắn bó hằng ngày với Nhà Xưa. Qua những lời kể mộc mạc, chậm rãi của chị, tôi cảm nhận rõ sự ủng hộ không chỉ đến từ trách nhiệm công việc, mà xuất phát từ tình cảm và sự đồng cảm sâu sắc với những giá trị mà nơi này đang gìn giữ. Chị quản gia chia sẻ “Tôi sinh ra và lớn lên ở ngay khu thị xã này, nên khi Nhà Xưa bắt đầu được dựng lên, tôi đã chứng kiến gần như trọn vẹn hành trình từ những ngày đầu còn ngổn ngang cho tới lúc không gian dần thành hình. Lúc đầu, nhiều người cũng tò mò, chưa hiểu chị Nương làm gì giữa một vùng đất hoang sơ như vậy. Nhưng càng về sau, mọi người càng thấy rõ chị làm bằng cả tâm huyết, không chạy theo hình thức mà giữ lại những gì rất quen thuộc với đời sống của tôi ngày trước. Tôi chọn làm việc và gắn bó với Nhà Xưa không chỉ vì công việc, mà vì cảm giác nơi này giống như chính ngôi nhà của mình. Ở đây, mọi thứ đều chậm rãi, mộc mạc, từ cách nấu bữa cơm, pha ấm trà cho khách, đến cách trò chuyện, đón tiếp. Người dân xung quanh cũng rất ủng hộ, ai có bó rau, rổ khoai, bó củi khô đều sẵn sàng mang sang, coi Nhà Xưa như một phần của xóm làng. Với tôi, việc giữ được một không gian như thế này không chỉ là làm du lịch, mà còn là giữ lại ký ức, nếp sống và tình người của quê hương”.

“Đi chậm để giữ hồn quê”

Khi được hỏi về kế hoạch mở rộng hay xây thêm để đón nhiều khách hơn, chị Nương chỉ mỉm cười. Với chị, du lịch không nằm ở con số hay quy mô, mà ở chất lượng trải nghiệm. Chị dành thời gian chăm sóc từng góc sân vườn, từng căn phòng, duy trì nhịp sống bình yên vốn có, và dự định bổ sung những hoạt động vừa đủ, như không gian cho người làm việc từ xa giữa thiên nhiên, để công việc hòa nhịp với nhịp sống làng quê. Sự mộc mạc, chậm rãi và nguyên bản này giúp Nhà Xưa mang đến cho du khách trải nghiệm khác biệt, sâu sắc và đáng nhớ.

Dụng cụ xay thóc truyền thống. (Ảnh: Đức Cường)

Hành trình của chị Nương không chỉ là xây dựng một mô hình homestay, mà còn phản ánh những trăn trở thực tế của du lịch nông thôn hiện nay. Giữa áp lực phải chiều theo thị hiếu đa dạng của du khách, việc giữ được bản sắc riêng dường như còn khó hơn cả bài toán kinh tế. Không ít điểm đến chọn cách thỏa hiệp, đánh đổi không gian và giá trị văn hóa để phù hợp với số đông. Trong khi đó, quyết định đi chậm lại và chăm chút từng trải nghiệm của Nhà Xưa trở thành một hình mẫu về việc bảo vệ những giá trị cốt lõi.

Từ Tiến Xuân, có thể thấy rằng giá trị của du lịch nông thôn không chỉ nằm ở cảnh quan hay kiến trúc, mà bắt nguồn từ tư duy và cách làm của những con người gắn bó với vùng đất. Giữ “nếp xưa” không phải là đóng băng quá khứ, mà là gìn giữ tinh thần và ký ức để giữa dòng du lịch hiện đại, làng quê vẫn giữ được hồn cốt của mình.

Nguyễn Đức Cường