Một số định hướng chính sách phòng cháy chữa cháy đối với khu vực sạc xe điện và bãi đỗ xe tại tầng hầm nhà cao tầng, khu dân cư tại Việt Nam

(KTVN 262) Trước thực trạng phát thải khí nhà kính, ô nhiễm môi trường sống, biến đổi khí hậu đang diễn biến phức tạp, khó lường, phương tiện giao thông điện (EV, e-bike, e-motorbike) xuất hiện như một lựa chọn hàng đầu cho mục tiêu giảm phát thải, bảo vệ môi trường. Nhưng cùng với những thế mạnh của chúng, các vụ cháy đã xảy ra trên thế giới và Việt Nam đã đặt ra yêu cầu cấp bách về đảm bảo an toàn cháy cho các công trình, đặc biệt tại các khu vực không gian kín như tầng hầm nhà cao tầng hay khu dân cư. Để giải quyết những rủi ro này, cần có một cách tiếp cận toàn diện bao gồm các biện pháp kỹ thuật và quản lý, từ đánh giá rủi ro khác biệt đến các cơ chế an toàn xuyên suốt. Tham luận đánh giá thực trạng hạ tầng và khoảng trống pháp lý tại Việt Nam, phân tích các định hướng chính sách phòng cháy chữa cháy (PCCC) cần thiết để ứng phó hiệu quả với những rủi ro cháy nổ liên quan đến khu vực sạc xe điện và bãi đỗ xe trong các tầng hầm nhà chung cư và khu dân cư tại Việt Nam, dựa trên kinh nghiệm quốc tế và đặc thù trong nước, đồng thời đề xuất các định hướng chính sách về kỹ thuật, quản lý và vận hành nhằm đảm bảo an toàn cho cộng đồng.

ĐẶT VẤN ĐỀ

Chiến lược chuyển đổi năng lượng xanh của trên thế giới cũng như tại Việt Nam đang thúc đẩy mạnh mẽ việc sử dụng xe điện. Tuy nhiên, các vụ cháy gần đây đã gây ra tâm lý lo ngại về việc bố trí trạm sạc, bãi đỗ xe tại tầng hầm – nơi có mật độ phương tiện cao, điều kiện thông gió hạn chế và khó khăn trong tiếp cận chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Các nghiên cứu đã chỉ ra sự cần thiết phải phân tích rủi ro cháy dựa trên vị trí lắp đặt khu vực sạc xe điện, từ đó đề xuất các giải pháp đảm bảo an toàn thông qua đánh giá rủi ro cháy [5]. Việc này đòi hỏi sự phát triển của các phương pháp chữa cháy chuyên biệt và việc đào tạo lực lượng chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ để ứng phó hiệu quả với các sự cố liên quan đến xe điện. Sự thiếu hụt các quy định rõ ràng về việc bố trí trạm sạc và bãi đỗ xe điện, đặc biệt là trong các bãi đỗ xe trong nhà, có thể dẫn đến việc thiếu các biện pháp PCCC và kế hoạch dự phòng phù hợp trong quá trình xây dựng.

THỰC TRẠNG

Công nghệ chế tạo và sản xuất pin càng ngày càng phát triển, một mặt tăng khả năng lưu trữ năng lượng, mặt khác hướng đến tăng tốc độ sạc, nạp, khiến nguy cơ lỗi, sự cố cũng như tốc độ cháy và năng lượng giải phóng khi cháy pin và phương tiện giao thông tăng cao.

Các trang thiết bị của hệ thống PCCC tại các cơ sở nhà cao tầng, khu dân cư bị xuống cấp theo thời gian, nhưng công tác bảo dưỡng, sửa chữa và duy trì sự ổn định, thường trực làm việc của chúng thì phụ thuộc vào ý thức và năng lực của chủ tài sản, ban quản lý. Hơn nữa, các hệ thống PCCC tại các tầng hầm nhà cao tầng sẵn có đều là thiết kế cho chữa cháy các đám cháy thông thường, chữa cháy phương tiện giao thông sử dụng xăng, dầu, chưa có thiết bị, hệ thống PCCC nào thực sự dành cho phát hiện sớm và xử lý, khắc phục tình huống cháy pin và phương tiện giao thông điện. Ngoài ra, cũng như với các đám cháy phương tiện giao thông sử dụng xăng, với mật độ xây dựng sẵn có, việc bố trí các trạm sạc, bãi đỗ xe ở khu dân cư tiềm ẩn nguy cơ cháy lan, cháy lớn, trong khi giao thông, nguồn nước phục vụ cho lực lượng chữa cháy vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn [15].

Hiện nay, các tiêu chuẩn như QCVN 06:2022/BXD hay QCVN 10:2025/BCA đã có những quy định chung về PCCC cho nhà và công trình, nhưng các hướng dẫn, quy định cụ thể cho trạm sạc xe điện hay bãi đỗ cho phương tiện giao thông điện trong tầng hầm, trong khu dân cư vẫn đang trong quá trình hoàn thiện hoặc mới dừng ở mức hướng dẫn tạm thời.

Nhiều chung cư hiện hành, khu dân cư với hệ thống điện sẵn có không được thiết kế để chịu tải cho hệ thống trạm sạc công suất lớn, có thể dẫn đến nguy cơ quá tải và chập cháy hệ thống điện tòa nhà, khu dân cư.

Cuối cùng, ý thức trách nhiệm của “lực lượng tại chỗ” – con người – vẫn là vấn đề cốt lõi trong quản lý, vận hành, phòng ngừa và xử lý sự cố, góp phần giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản. Tuy nhiên trong thực tế, nhiều vụ cháy phát hiện muộn, phát triển lớn mà không có sự giám sát, xử lý ban đầu của cán bộ quản lý hệ thống camera giám sát, khiến thiệt hại nặng nề.

Với thực trạng như vậy, bên cạnh những ưu điểm vốn có, mặc dù các phương tiện giao thông sử dụng điện có tỷ lệ cháy thấp hơn so với phương tiện dùng xăng dầu, nhưng nguy cơ cháy lớn, cháy lan lại cao hơn và việc chữa cháy, cứu tài sản cũng gặp nhiều khó khăn hơn.

Dãy trụ sạc dành cho xe điện dưới hầm để xe

GIẢI PHÁP

Sự phát triển nhanh của các phương tiện giao thông điện khiến hạ tầng đô thị phải thích ứng với nguy cơ cháy và cháy nổ đặc thù của pin Lithium-ion – vấn đề không thể né tránh. Để ngăn ngừa thiệt hại về người và bảo vệ sự bền vững của kết cấu toà nhà, đối với các nhà và công trình, đặc biệt các nhà và công trình có số tầng lớn, chiều cao lớn, mật độ người và tài sản nhiều được xây mới, tốt nhất không nên sử dụng các tầng hầm hoặc tầng bán hầm là nơi để xe điện hoặc chỗ sạc điện. Khu vực bố trí để xe và sạc pin tốt nhất nên được bố trí là không gian hở (thông trực tiếp với ngoài trời như gara trên mặt đất dạng hở), không bố trí ở trong không gian kín của nhà và công trình.

Đối với các nhà và công trình đã xây dựng có tầng hầm hoặc tầng bán hầm làm gara và các nhà và công trình xây mới, khu dân cư hiện hữu, nếu không đủ diện tích cho trạm sạc và bãi đỗ xe ngoài trời mà phải sử dụng không gian kín để làm chỗ để xe hoặc sạc điện, cần kiểm tra năng lực cung cấp điện của hệ thống điện hiện hữu; khu vực để xe hoặc sạc được bố trí không gian riêng biệt, có khoảng cách ngăn cháy lan hoặc có bộ phận ngăn cháy ngăn với không gian sinh hoạt, làm việc và phải được thông gió tự nhiên hoặc thông gió cơ khí thường xuyên để thoát khói và nhiệt khi có sự cố cháy. Không gian để xe điện, đặc biệt là tầng hầm và gara kín, cần được thiết kế theo nguyên tắc kiểm soát năng lượng nhiệt và khói độc sinh ra trong trường hợp có sự cố cháy, phát hiện sớm và chữa cháy kịp thời [8, 10].

Các toà nhà cao tầng hiện nay đang áp dụng QCVN 06:2022/BXD, TCVN 3890 (nay là QCVN 10:2025/BCA), vì vậy trong các phiên bản mới hoặc tiêu chuẩn, quy chuẩn riêng, cần nghiên cứu định nghĩa rõ “Khu vực sạc xe điện, bãi đỗ xe điện” là không gian có hạng nguy hiểm cháy và cháy nổ nào, đồng thời quy định lưu lượng nước chữa cháy cho hệ thống chữa cháy tự động (Tiêu chuẩn thiết kế hệ thống chữa cháy tự động hiện tại chỉ tính toán cho các đám cháy nhựa, cao su thông thường, thấp hơn nhiều so với nhu cầu làm mát một khối pin đang thoát nhiệt ở một phương tiện giao thông hở (xe máy) và kín (ô tô)) để tạo căn cứ tiền đề cho các yêu cầu kỹ thuật phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Để hạn chế tác động của các sản phẩm cháy độc hại đến người ở cơ sở và lực lượng chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ, UL Solutions (2023) khuyến nghị áp dụng thiết kế thông gió phân tầng: sử dụng hệ thống quạt hút bố trí ở trần để xử lý lớp khói nóng, tránh tạo thành hiện tượng tích tụ nhiệt gây cháy lan, đồng thời duy trì cấp khí tươi ở tầm thấp để bảo đảm áp suất dương cho người tiếp cận các lối thoát nạn [14]. Các cảm biến phát hiện sớm CO, CO₂, và HF giúp hệ thống tự động kích hoạt quạt hút khi có nồng độ bất thường, góp phần kéo dài “thời gian chịu lửa hữu ích” của công trình.

Để hạn chế cháy lan giữa các phương tiện và giữa các khu vực để xe, tốt nhất là quy định việc sử dụng các vật liệu vô cơ tạo thành bộ phận ngăn cháy cứng/di động tuỳ theo địa hình và tình hình cụ thể (tường ngăn cháy, vách ngăn cháy), ngăn giữa các xe ô tô điện, giữa một số lượng xe máy điện cụ thể, với giới hạn chịu lửa tối thiểu EI45; Khu vực sạc xe điện phải được tách biệt với các khu vực để xe, khu vực công năng khác bằng tường ngăn cháy loại 1 – REI 150; ưu tiên bố trí trạm sạc tại các khu vực hở hoặc gần lối ra vào tầng hầm để thuận tiện cho việc thoát khói và tiếp cận của xe chữa cháy, tuy nhiên khoảng cách đến các lối ra thoát nạn tối thiểu là 15m (tham khảo SCDF – Lực lượng Phòng vệ dân sự Singapore).

Để tăng cường khả năng giám sát, phát hiện sớm sự cố, cần nghiên cứu quy định tích hợp hệ thống giám sát thông minh giữa hệ thống báo cháy tự động và camera giám sát (đối với bãi đỗ, trạm sạc ngoài trời, khu dân cư): Ứng dụng AI và cảm biến nhiệt hồng ngoại để phát hiện sớm sự gia tăng nhiệt độ bất thường tại các phương tiện giao thông điện trước khi hình thành đám cháy lớn, tăng thời gian cho thoát nạn, chữa cháy và cứu nạn.

Để giảm thiểu nguy cơ ảnh hưởng sức khoẻ và tính mạng của lực lượng chữa cháy, cứu hộ, cứu nạn do tác động của các sản phẩm cháy độc hại và nhiệt lượng lớn từ đám cháy, cần trang bị robot chữa cháy đối với các vụ cháy tầng hầm. Bên cạnh đó, cần quy định dán nhãn cho các phương tiện giao thông điện để thuận lợi cho công tác trinh sát và tổ chức chữa cháy, cứu hộ, cứu nạn.

Đối với việc bố trí bãi đỗ xe, trạm sạc hở, ngoài trời ở khu dân cư, cần quy định các yêu cầu về năng lực của hệ thống cung cấp điện; quy hoạch mặt bằng bố trí, trong đó đặc biệt chú ý khoảng cách giữa bãi đỗ, trạm sạc với các nhà và công trình lân cận, giao thông cho xe chữa cháy tiếp cận và nguồn nước phục vụ chữa cháy. Không tận dụng không gian dưới đường trên cao, cầu vượt để bố trí bãi trông giữ xe, trạm sạc, tránh hậu quả nghiêm trọng cho kết cấu công trình, đe doạ an toàn giao thông cũng như tính mạng và tài sản của người tham gia giao thông.

Cuối cùng, việc tăng cường và thường xuyên duy trì tập huấn, tuyên truyền kiến thức, kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cho lực lượng tại chỗ cũng như quy định xử phạt mang tính răn đe nghiêm khắc đối với những hành vi vi phạm các quy định an toàn về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ đối với nhà và công trình nói chung, với các bãi đỗ xe, trạm sạc tại các tầng hầm, khu dân cư nói riêng, là những yêu cầu quan trọng cần được quan tâm, tính toán kỹ càng và hiện thực hoá trong các văn bản pháp luật nhằm ngăn chặn những kịch bản về các thảm hoạ cháy, nổ tương lai.

KẾT LUẬN

Việc phát triển xe điện là xu thế tất yếu nhưng không thể tách rời an toàn cháy nổ. Việt Nam cần sớm ban hành các định hướng chính sách đồng bộ từ khâu quy hoạch kiến trúc đến vận hành kỹ thuật, quản lý con người để tránh những kịch bản thiệt hại do cháy, nổ từ các quốc gia có số lượng lớn phương tiện giao thông điện. Sự phối hợp giữa Bộ Xây dựng, Bộ Công an và các đơn vị cung cấp hạ tầng xe điện là chìa khóa để bảo vệ tính mạng và tài sản của người dân, nhưng trước hết, sự hoàn chỉnh và đồng bộ của các quy định pháp luật và kỹ thuật về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ vẫn là nền tảng, căn cứ, định hướng vững chắc cho sự phát triển bền vững của giao thông xanh, bảo vệ môi trường cũng như an sinh xã hội, phát triển kinh tế và đảm bảo an ninh trật tự quốc gia./.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bang, S. (2025). A Study on Fire Behavior and Evacuation Simulation of Electric Vehicles in Underground Parking Garages. 문화재방재학회 논문집, 10(1), 13–20. https://doi.org/10.69756/jnh.2025.10.1.013

2. Bolina, F. L., Fachinelli, E. G., & Rodrigues, J. P. C. (2025). Analysis of building structures subjected to electric vehicle fires. Journal of Building Engineering, 107, 112769–112769. https://doi.org/10.1016/j.jobe.2025.112769

3. Brzezińska, D., & Bryant, P. (2022). Performance-Based Analysis in Evaluation of Safety in Car Parks under Electric Vehicle Fire Conditions. Energies, 15(2), 649–649. https://doi.org/10.3390/en15020649

4. Bộ Xây dựng (2022). QCVN 06:2022/BXD – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về An toàn cháy cho nhà và công trình.

5. Chae, J. (2024). A Study on Securing the Safety of Electric Vehicle Charging Areas. Korean Society of Hazard Mitigation, 24(2), 69–75. https://doi.org/10.9798/kosham.2024.24.2.69

6. Cục Cảnh sát PCCC & CNCH (2023). Hướng dẫn tăng cường công tác PCCC đối với các khu vực để xe, trạm sạc xe điện.

7. Dorsz, A., & Lewandowski, M. (2021). Analysis of Fire Hazards Associated with the Operation of Electric Vehicles in Enclosed Structures. Energies, 15(1), 11–11. https://doi.org/10.3390/en15010011

8. Feng, X., Ouyang, M., Liu, X., Lu, L., Xia, Y., & He, X. (2018). Thermal runaway mechanism of lithium-ion batteries for electric vehicles. Energy Storage Materials, 10, 246–267.

9. Leone, E., & Papurello, D. (2025). Fire Safety Analysis of Alternative Vehicles in Confined Spaces: A Study of Underground Parking Facilities. Fire, 9(1), 20–20. https://doi.org/10.3390/fire9010020

10. Meena, A. K., Kumar, J., Kumari, A., Borokar, H., Sharma, A., Rathod, H., & Singh, D. K. (2025). Study of Fire Dynamic Simulation of Electric Vehicle in Basement Parking. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-7547032/v1

10. National Fire Protection Association (NFPA). (2020). NFPA 855: Standard for the installation of stationary energy storage systems. Quincy, MA: NFPA.

11. Park, C. (2025). A Study on the Problems and Countermeasures of Electric Vehicle Fires in Underground Parking Lots: Focusing on the 4M Analysis Method. 10(1), 73–90. https://doi.org/10.48033/jss.10.1.4

12. Sun, P., et al. (2020). “A review of battery fires and explosions in electric vehicles”, Fire Technology, Vol. 56.

13. Tępiński, J., & Janik, P. (2025). Requirements on Fire Protection for Parking Spaces in Garages Intended for Charging Electric Vehicles. Bezpieczeństwo i Technika Pożarnicza, 66(2), 126–144. https://doi.org/10.12845/sft.66.2.2025.8

14. UL Solutions. (2023). Battery incident data analysis. Northbrook, IL: UL Research Institutes.

15. Zheng, T. (2025). Research and Reflections on the Safety of Automotive Lithium-ion Batteries. Highlights in Science Engineering and Technology, 157, 142–147. https://doi.org/10.54097/9wjsyq23

16. Ніжник, В., Сізіков, О., Фещук, Ю., Ballo, Y., Жихарєв, О., & Циганков, А. (2022). Актуальні питання розроблення вимог протипожежного захисту зарядних станцій для електромобілів. Науковий Вісник Цивільний Захист Та Пожежна Безпека, 15–23. https://doi.org/10.33269/nvcz.2022.1(13).15-23