Giải thưởng Pritzker 2026: Kiến trúc sư Smiljan Radić người Chile giành giải “Nobel” của ngành kiến ​​trúc

Kiến trúc sư người Chile Smiljan Radić, người nổi tiếng với những thiết kế mang tính thử nghiệm, bao gồm cả gian triển lãm hình bánh rán ở London và nhà hàng được chống đỡ bởi những tảng đá lớn ở Santiago, đã được vinh danh là người chiến thắng giải thưởng Pritzker năm nay – một giải thưởng thường được coi là tương đương với giải Nobel trong lĩnh vực kiến ​​trúc – vào thứ Năm.

Mặc dù thoạt nhìn, các thiết kế của người đàn ông 60 tuổi này có vẻ được chế tạo một cách thiếu chắc chắn hoặc thậm chí chưa hoàn thiện, nhưng ban giám khảo của giải thưởng cho biết chúng mang lại niềm vui cho những người tham gia, gọi tác phẩm của ông là “lạc quan và tràn đầy niềm vui một cách thầm lặng”.

Radić trở thành kiến ​​trúc sư người Mỹ Latinh thứ năm giành được giải thưởng danh giá này trong lịch sử 47 năm của nó. Lần đầu tiên được trao cho nhà tiên phong kiến ​​trúc hiện đại Philip Johnson vào năm 1979, giải thưởng thường niên này kể từ đó đã vinh danh nhiều nhân vật có ảnh hưởng nhất trong ngành, bao gồm cả Zaha Hadid quá cố, Norman Foster và Rem Koolhaas. Nhưng những năm gần đây, ban giám khảo đã công nhận những kiến ​​trúc sư ít được biết đến hơn và những nhân vật tận tâm với các thiết kế quy mô nhỏ hơn, hoặc mang tính xã hội.

Bên trong hội trường chính 1.200 chỗ ngồi của Teatro Regional del Bíobío của Radić ở Conception, Chile

Khung thép cứng cáp của nhà hát được làm mềm mại hơn nhờ lớp vỏ bọc bằng polycarbonate bán trong suốt

Được thành lập vào năm 1995, công ty mang tên Radić đã hoàn thành hơn 60 dự án trải dài từ nhà ở, địa điểm nghệ thuật, một nhà máy rượu vang từng đoạt giải thưởng và thậm chí cả một trạm chờ xe buýt ở Áo. Nhưng dù đã làm việc khắp châu Mỹ và châu Âu, phần lớn các công trình của kiến ​​trúc sư này đều được hoàn thành tại quê hương Chile của ông.

Trong số những công trình nổi bật nhất là Teatro del Bíobío, một địa điểm biểu diễn nghệ thuật ở thành phố Concepción, nơi vào ban đêm, tỏa ra ánh sáng ấm áp xuyên qua mặt tiền bán trong suốt như một chiếc đèn lồng giấy. Ông cũng giám sát việc mở rộng liền mạch – nhưng không kém phần hiện đại – cho Bảo tàng Nghệ thuật Tiền Columbus Chile thế kỷ 18 ở thủ đô Santiago.

Radić kết hợp khéo léo các vật liệu nhân tạo và tự nhiên, với những công trình đôi khi được xây dựng trên địa hình đá hoặc dường như mọc lên từ mặt đất. Mái nhà của nhà hàng Mestizo nổi tiếng của ông, cũng ở thủ đô, được chống đỡ bởi những tảng đá chịu lực khổng lồ từ một mỏ đá địa phương; ngôi nhà Pite của ông, một dinh thự ở Papudo gần đó, nằm nép mình trên sườn vách đá, được che chắn khỏi những cơn gió mạnh.

Radić đã kết hợp những tảng đá khổng lồ từ một mỏ đá địa phương vào cấu trúc của nhà hàng Mestizo ở Santiago, Chile

Trả lời phỏng vấn, Radić cho biết cách tiếp cận vật liệu của ông luôn phụ thuộc vào bối cảnh của địa điểm mà ông thiết kế. “Tất nhiên, cùng một loại vật liệu lại được hiểu theo những cách rất khác nhau tùy thuộc vào mục đích sử dụng và vị trí lịch sử của nó ở một địa điểm cụ thể,” ông viết. “Hiểu được sự khác biệt đó ở những nơi khác nhau mà tôi xây dựng là điều quan trọng trong công việc của tôi.”

Danh tiếng quốc tế của Radić tăng lên đáng kể vào năm 2014, khi ông trở thành một trong những kiến ​​trúc sư trẻ nhất từng được mời thiết kế Serpentine Pavilion. Công trình được giao hàng năm này, đặt tại Serpentine Galleries trong khu vườn Kensington ở London, được coi là một trong những vinh dự được thèm muốn nhất trong giới kiến ​​trúc (Frank Gehry, Oscar Niemeyer và Hadid nằm trong số những tên tuổi lớn trước Radić), và nhiều người coi việc chọn Radić là một bất ngờ – chính ông cũng vậy.

“Vào thời điểm đó, việc được chọn để xây dựng gian trưng bày đó là một bất ngờ lớn đối với tôi,” ông nói và thêm: “Cũng giống như việc nhận được giải thưởng này bây giờ là một bất ngờ.”

Gian triển lãm Serpentine Pavilion hình bánh rán của Radić được bao bọc bởi một lớp vỏ sợi thủy tinh trong suốt

Lời mời thiết kế gian triển lãm đã đưa Radić trở thành tâm điểm chú ý của giới kiến ​​trúc toàn cầu

Thiết kế của ông cũng đảo ngược mọi kỳ vọng: Trong một trong những gian trưng bày siêu thực nhất của sáng kiến ​​này cho đến nay, ông đã mời du khách vào một vòng tròn bằng sợi thủy tinh hình kén được đặt trên những tảng đá lớn trông như thể chúng được rải rác một cách ngẫu nhiên trên bãi cỏ của các phòng trưng bày. Radić cho biết, những lời khen ngợi nhận được đã có tác động đáng kể đến sự nghiệp của ông.

Những năm sau đó, ông đã hoàn thành các dự án ở Croatia, Ý và Mỹ, trong đó có việc thiết kế cửa hàng flagship cho thương hiệu thời trang Alexander McQueen tại Miami, Florida. Ngoài ra, ông còn thiết kế một gian trưng bày bơm hơi sáng tạo cho Triển lãm Kiến trúc Chile năm 2023, và hiện đang thực hiện các dự án tại Anh, Tây Ban Nha, Thụy Sĩ và Albania, bao gồm cả một khu phức hợp nhà ở cao tầng.

Sự đa dạng trong các thiết kế này cho thấy Radić là một kiến ​​trúc sư khó có thể phân loại – và là người cố tình tránh một phong cách đặc trưng. Ông giải thích: “Phong cách đôi khi có nghĩa là có một chuỗi giải pháp liên tục xuyên suốt nhiều dự án thực sự khác nhau – một bộ lọc tạo ra một dấu ấn hình thức nhất định”.

Công trình mở rộng Bảo tàng Nghệ thuật Tiền Columbus của Chile do Radić thiết kế tại Santiago, Chile, đã tạo ra một phòng trưng bày ngầm mới bên dưới một trong những sân trong của tòa nhà thế kỷ 18.

“Cá nhân tôi thấy điều đó nhàm chán; ít nhất đó là điều tôi luôn cố gắng tránh. Tôi thích giải quyết từng dự án một, tạo ra những không gian có thể khiến mọi người suy nghĩ về thực tại vật chất và ký ức của họ theo một cách khác, từ một góc nhìn khác.”

Năm nay đánh dấu 10 năm kể từ khi người đồng hương Alejandro Aravena trở thành người Chile đầu tiên giành được giải thưởng Pritzker. Đó là một thành tựu mà Radić cho rằng đã có “ảnh hưởng lớn” đến các kiến ​​trúc sư trong nước. “Tôi nghĩ rằng nó đã tạo ra một loại ý tưởng chung mà nhờ đó nhiều người trong số họ cảm thấy được tham gia vào cùng một cuộc đối thoại từ các vùng đất khác nhau,” ông nói về chiến thắng của Aravena năm 2016. “Giờ đây, điều tương tự có thể xảy ra một lần nữa, tôi hy vọng vậy.”

Aravena, người hiện đang chủ trì ban giám khảo giải thưởng Pritzker, đã đáp lại lời khen ngợi, ca ngợi Radić vì đã hoạt động trong “hoàn cảnh khắc nghiệt, từ tận cùng thế giới, với chỉ một nhóm cộng sự nhỏ”. Tuyên bố của cựu chủ nhân giải thưởng cũng ca ngợi “sự độc đáo triệt để” của Radić và vì “biến những điều không hiển nhiên thành hiển nhiên”.

Một trong nhiều dự án nhà ở của Radić, Casa Pite ở Papudo, Chile, được xây dựng trên một mỏm đá

Những cột đá và tảng đá xuất hiện rải rác trên sân thượng của ngôi nhà, một chủ đề lặp đi lặp lại trong các tác phẩm của kiến ​​trúc sư

Giải thưởng thường niên này, được thành lập bởi các thành viên của gia đình sở hữu chuỗi khách sạn Hyatt, do Quỹ Hyatt tài trợ và được mô phỏng theo giải Nobel. Ban tổ chức đã tạm hoãn công bố kết quả năm nay sau khi các tài liệu do Bộ Tư pháp Hoa Kỳ công bố tiết lộ mối liên hệ của chủ tịch điều hành lúc bấy giờ là Tom Pritzker với kẻ phạm tội tình dục Jeffrey Epstein và đồng phạm Ghislaine Maxwell.

Mặc dù không bị cáo buộc làm điều sai trái, Pritzker đã từ chức khỏi vai trò của mình tại chuỗi khách sạn vào tháng trước, nói rằng ông “đã có phán đoán tồi tệ khi duy trì liên lạc” với Epstein và Maxwell. Ban tổ chức giải thưởng cho biết ông cũng sẽ “rút lui khỏi các vấn đề liên quan đến giải thưởng” để đảm bảo giải thưởng “vẫn tập trung vào sự xuất sắc trong kiến ​​trúc”.

Khi được hỏi liệu ông có cân nhắc vấn đề này khi nhận giải thưởng hay không, Radić cho biết thành phần ban giám khảo – ngoài Aravena còn có các cựu chủ nhân giải thưởng Anne Lacaton và Kazuyo Sejima, cũng như Thẩm phán Tòa án Tối cao Hoa Kỳ Stephen Breyer và Hiệu trưởng Trường Kiến trúc Yale, Deborah Berke, cùng một số người khác – đã đảm bảo tính toàn vẹn của giải thưởng.

“Trong hơn 30 năm qua, kiến ​​trúc luôn là niềm đam mê của tôi,” ông nói thêm. “Tôi vẫn tin rằng kiến ​​trúc là một hành động tích cực, và tôi vẫn tin rằng Giải thưởng Pritzker vẫn là một phần của hành động tích cực đó, bất chấp hoàn cảnh.”

Radić sẽ được trao tặng khoản tài trợ trị giá 100.000 đô la và nhận huy chương đồng tại một buổi lễ vào cuối năm nay.

PV