02/08/2014

Thiết kế phí không chỉ là Tiền…

Từ thời cả nước đi vào đổi mới, chuyện thiết kế phí kiến trúc – quy hoạch bất hợp lý là câu chuyện mà bất kỳ KTS làm nghề chân chính nào đều có thể  diễn đạt. Chỉ có rành mạch và thuyết phục mức nào thì có thể khác nhau chút ít. Nhưng tựu trung, cần thiết có sự thay đổi theo chiều tích cực hơn. Mà tích cực hơn cũng có nghĩa là hợp lý hơn. Không ai chống lại sự hợp lý. Và cũng không ai có quyền chống lại sự hợp lý cả. Chính sách của Đảng và  Nhà nước luôn khẳng định xu thế này.

KhongChi2

Đồ án giải Nhất thiết kế ý tưởng chung cư Lancaster Residence D4 – TPHCM do tư vấn Việt Nam thực hiện

NGỘ NHẬN CẦN VƯỢT QUA

Sự kéo dài một chính sách thiết kế phí (TKP) bất hợp lý lâu nay, chậm đổi mới, chỉ vì một lý do rất đơn giản: THIẾT KẾ PHÍ THẤP MỘT CÁCH BẤT THƯỜNG(!). Lý do nổi bật này làm mọi bên có liên quan rơi vào cái bẫy tâm lý: bàn chủ yếu về giá trị bằng tiền của TKP (mà một dạng biểu hiện là tỷ lệ trên giá trị đầu tư xây dựng cơ bản).

Chuyện bàn này một lần nữa cán cân tâm lý lại nghiêng về chủ đầu tư. Vì tăng TKP người được hưởng lợi có vẻ chỉ có giới KTS! Còn giữ như lâu nay thì… có chết ai đâu (nhiều KTS còn có vẻ vẫn vô tư kiếm tiền) và đã tiết kiệm được cho Nhà nước khối tiền TKP.

Thật ra cái sự hợp lý ta cần không đồng nghĩa hoàn toàn với TKP cao hay thấp – Nên đi tìm ra nó, không chỉ làm cái việc nâng lên hay hạ xuống. Thực chất của TKP là món tiền đầu tư cho một dịch vụ có tính sáng tạo – Cái mọi người cần là giá trị mang lại có thỏa đáng cho toàn xã hội hay không, chứ không chỉ người chi trả tiền và người ký nhận. Sự thỏa đáng đó là người lao động dịch vụ và sáng tạo có sự hưng phấn, phát triển kỹ năng và bổ sung lực lượng mạnh mẽ, chủ đầu tư có sản phẩm kiến trúc giá trị cao, xã hội tích lũy được nhiều vốn quý về tác phẩm kiến trúc ở tầm quốc gia cũng như quốc tế.

Vì vậy có một ngộ nhận mà cả xã hội chúng ta cần vượt qua khi xây dựng chính sách về TKP Kiến trúc – Quy hoạch. Đó là:

– Tránh trả đắt chứ không sợ trả cao.

– Cần thiết kế tốt chứ không cần thiết kế rẻ.

 

CẤU TRÚC HỢP LÝ CHO THIẾT KẾ PHÍ

Bất cứ món hàng nào đều có ngưỡng giá hợp lý của nó. Một chiếc xe hơi có đầy đủ tính năng cơ bản hiện đại vẫn có thể có giá chỉ bằng 1/3 một thương hiệu khác cùng loại. Nhưng nhiều người hiểu rằng, đầu tư thấp hơn nữa nó sẽ không còn là… chiếc xe hơi dùng được bình thường. Thiết kế một công trình kiến trúc cũng vậy. Có những công việc tính toán được, có những công việc và những chất lượng đầu tư vào đồ án thiết kế không có tên. Đó là giá trị kinh nghiệm và trải nghiệm lâu năm trong thành công của nghề. Đó là tính chuyên nghiệp về tổ chức và quản lý rủi ro cho hồ sơ thiết kế. Và lớn nhất là giá trị ý tưởng kiến trúc được sáng tạo và hình thành, một lần và độc nhất, quyết định đời sống văn hóa kiến trúc dài lâu trong cộng đồng.

Xét theo mục đích lớn nhất của chi phí thiết kế nêu trên, có thể ấn định cấu trúc TKP bao gồm:

– Gói chi phí dịch vụ và sản xuất: Gói này xuyên suốt mọi giai đoạn thiết kế, dễ thấy và có thể tính toán được như giấy mực, đi lại, in ấn, lương nhân viên, thuê văn phòng, thuê dịch vụ thứ cấp, máy móc thiết bị… và các chi phí gián tiếp như: thuế, quản lý và chính sách buộc có của công ty pháp nhân, kể cả các phí tổn an toàn kinh doanh (tiếp khách hay quà biếu), đối phó rủi ro và xây dựng thương hiệu…

– Gói uy tín thương hiệu: Thương hiệu ở đây bao gồm thương hiệu cá nhân KTS và thương hiệu tổ chức bộ máy công ty thực hiện tư vấn thiết kế. Đồ án thiết kế bắt đầu có thể từ một ý tưởng bất ngờ và đơn giản nhưng để thực hiện nó là cả một tiến trình phức tạp trong phối hợp và triển khai: kinh nghiệm tốt của người đứng đầu (chủ trì), kỹ năng và quy trình chuyên nghiệp của bộ máy thiết kế sẽ bảo đảm hàm lượng trí tuệ và tính an toàn cao cho thiết kế, tránh những rủi ro trong tiến trình thi công và vận hành.

– Gói tác giả và tác phẩm: Đây cũng là giá trị cao nhất của một công trình kiến trúc (hoặc đảm bảo cho giá trị một công trình kiến trúc).Thông thường những công trình kiến trúc có độ phức tạp công năng và công nghệ cao, chủ đầu tư thường hay trông cậy một cách chắc chắn vào những thương hiệu đã có thành tích và kinh nghiệm nổi bật trong lĩnh vực có liên quan. Cá biệt khi cần những ý tưởng đột phá (công trình biểu tượng), cơ hội là bình đẳng cho mọi KTS chứ không là đặc quyền của những KTS nhiều thành tích, dù họ luôn đảm bảo yếu tố an toàn dự án cao hơn.

KhongChi1

Chung cư cao tầng xây mới ở Hà Nội

ỨNG XỬ VÌ MỘT CHÍNH SÁCH THIẾT KẾ PHÍ HỢP LÝ

Quay trở lại câu chuyện thay đổi chính sách thiết kế phí thế nào cho hợp lý. Nội dung trình bày nêu trên nói rằng hãy có một cấu trúc TKP đúng như thực chất: đủ trang trải cho quy trình chuyên nghiệp, kích thích tư duy sáng tạo của người lao động – mang lại giá trị cao cho chủ đầu tư và nền kiến trúc nước nhà. Những điều cụ thể cần ứng xử đúng vì mục đích xây dựng một chính sách thiết kế phí hợp lý.

Gói 1: Dịch vụ thiết kế và sản xuất

Cần có quy trình chuẩn tối thiểu công khai và bắt buộc cho các giai đoạn thiết kế với nội dung dịch vụ sản phẩm bàn giao cụ thể. Qua đó có thể tính được chi phí cứng cho nhân công, vật tư thiết bị, bản quyền các phần mềm chuyên ngành và chi phí sản xuất trực tiếp kể cả thuê tư vấn chuyên ngành trong hoặc ngoài nước.

Phần chi phí gián tiếp được nghiên cứu trang trải cho bộ máy pháp nhân (công ty và phí vận hành công ty cùng các quy định hoạt động, giấy phép kinh doanh và các nghĩa vụ với nhà nước). Gói thiết kế dịch vụ và sản xuất này sẽ được quy định bằng một số phần trăm trên tổng dự toán và có phân định rõ ràng cho từng lĩnh vực kiến trúc, kết cấu, M&E, nội thất, cùng các tư vấn chuyên ngành khác và trách nhiệm, quyền hạn phối hợp của KTS. Gói dịch vụ thiết kế và sản xuất này được xem như chuẩn TKP tối thiểu. Gói này chưa tính chi phí hoàn lại cho Tư vấn những nội dung không thuộc chuyên môn (thiết kế công trình có cự ly xa, hỗ trợ các mục tiêu kinh doanh khác của chủ đầu tư).

Gói 1 này trong thời gian qua gần như không có thương lượng vì đã có thói quen chấp hành hướng dẫn thiết kế phí của Nhà nước từ thời bao cấp (mà theo nhận định của giới làm nghề, định mức thiết kế phí này còn không đủ cho gói 1 nói chi đến gói 2 và gói 3).

Gói 2: Kinh nghiệm và thương hiệu

Được xác định bằng một khoảng hệ số tăng trên gói 1 tùy mức độ chuyên nghiệp từng nội dung, chuyên nghiệp của con người, bộ máy và các dịch vụ đảm bảo của tư vấn cho dự án – Các chuẩn này có phần chuẩn tối thiểu công khai và bắt buộc cũng như phần thương lượng ở các chuẩn gợi ý khác. Đây là yếu tố kích thích chủ đầu tư sử dụng dịch vụ có chất lượng đảm bảo và động viên KTS phấn đấu trở thành những nhà thiết kế có uy tín cao.

Gói 3: Ý tưởng và phương án kiến trúc

Trong các cuộc thi tuyển kiến trúc, giải thưởng cho đồ án chọn được hiểu như sự đánh giá gói ý tưởng sáng tạo này. Trong các cuộc thi quốc tế, đồ án càng nhỏ hoặc có độ khó cao thì giải thưởng có giá trị từ vài phần trăm đến ngang bằng hay hơn cả thiết kế phí. Đồng thời chủ đầu tư phải tốn một ngân sách không nhỏ cho công tác tổ chức và các giải thưởng phụ khác.

Với những công trình đòi hỏi tính chuyên nghiệp chuyên ngành cao, chủ đầu tư có thể trực tiếp mời nhà tư vấn có thành tích và uy tín. Trường hợp này chính sách thiết kế phí cho KTS được mời xứng đáng được tính thêm phần gia tăng tương đương giải thưởng lớn trong một cuộc thi cho công trình tương tự.

Chính sách về  phần giá trị gói 3 này tạo một không gian đàm phán tích cực giữa chủ đầu tư và nhà tư vấn, hướng về một đẳng cấp thực chất dự kiến cho công trình. Bên cạnh đó thiết kế phí  không phát huy tác dụng nếu không đi kèm một luật tác quyền có hiệu quả.

 

KẾT LUẬN: Bài viết trên đây không đưa ra một con số cụ thể (vì cần có nghiên cứu tổng hợp một cách có hệ thống và khoa học) nhưng khả năng hình thành nên nó đã rõ qua các cấu trúc TKP hiện hành của đa số các thành viên khác trong UIA và khu vực ASEAN. Vấn đề là ta có quyết tâm dấn bước hay chưa?

 

KTS.Nguyễn Văn Tất – Phó chủ tịch hội KTS Việt Nam

Nguồn ảnh: Internet

 

Bình luận