04/09/2014

Quy hoạch & Quản lý quy hoạch nông thôn theo yêu cầu xây dựng nông thôn mới

LTS: Chương trình Xây dựng nông thôn mới (NTM) do Đảng và Chính phủ chính thức phát động từ năm 2008. Nhân dịp Ban Chỉ đạo Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới tổ chức Hội nghị Sơ kết tình hình thực hiện xây dựng nông thôn mới, PV Tạp chí  KTVN đã phỏng vấn Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phan Thị Mỹ Linh về công tác quy hoạch  nông thôn và quản lý quy hoạch theo yêu cầu Xây dựng nông thôn mới. Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!

 

nongthon1

Hạ tầng và công trình kiến trúc nông thôn mới tại xã vùng cao tỉnh Yên Bái

PV: Thưa Thứ trưởng, trong những năm qua, Ngành Xây dựng đã tích cực thực hiện nhiệm vụ quy hoạch và quản lý quy hoạch theo yêu cầu xây dựng nông thôn mới (NTM)) . Xin Thứ trưởng cho biết Ngành đã triển khai thực hiện công tác này như thế nào? Chúng ta đã đạt được những kết quả gì?

Thứ trưởng Phan Thị Mỹ Linh: Trước tiên cần khẳng định rằng công tác Quy hoạch xây dựng NTM có vai trò rất quan trọng trong các bước triển khai chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM. Quy hoạch là bước đi đầu tiên, tạo tiền đề, là căn cứ để triển khai các bước tiếp theo và định hướng phát triển kinh tế – xã hội của địa phương. Quy hoạch xây dựng NTM  được xác định là tiêu chí số 1 trong 19 tiêu chí xây dựng NTM.

Thực hiện nhiệm vụ của Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Xây dựng tại Quyết định 193/QĐ-TTg ngày 02/02/2010 về Chương trình rà soát quy hoạch xây dựng NTM, thời gian qua, Bộ Xây dựng đã chủ động lập kế hoạch và triển khai đồng bộ các công tác về quy hoạch xây dựng NTM; Ban hành các văn bản hướng dẫn về quy hoạch xây dựng nông thôn; Đồng thời chỉ đạo các đơn vị xây dựng nội dung và phương pháp lập quy hoạch xây dựng nông thôn phù hợp với tình hình mới.

Bộ Xây dựng xác định chủ trương, chính sách, các văn bản hướng dẫn là “cái gậy” quan trọng để địa phương chủ động triển khai có hiệu quả công tác quy hoạch NTM. Do đó, năm 2011, Bộ Xây dựng đã chủ động phối hợp với các Bộ TN&MT, Bộ NN&PTNN cùng ban hành thông tư liên tịch số 13 về quy định việc lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch xây dựng xã NTM. Theo đó, các nội dung về quy hoạch (quy hoạch xây dựng, quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch sản xuất) vốn được hướng dẫn thực hiện riêng rẽ theo các văn bản hướng dẫn của từng Bộ như trước đây đã được hướng dẫn để thực hiện lồng ghép trong cùng một đồ án quy hoạch NTM. Bên cạnh đó, công tác rà soát, đánh giá tình hình triển khai để có báo cáo kịp thời tới Ban Chỉ đạo TW cũng được Bộ Xây dựng coi là nhiệm vụ trọng tâm. Bộ đã thường xuyên có sự trao đổi thông tin với các cơ quan quản lý tại địa phương, đi kiểm tra thực tế để nắm bắt được những khó khăn, hạn chế của địa phương để từ đó có những kiến nghị điều chỉnh phù hợp với Ban Chỉ đạo Trung ương.

Để hướng dẫn cụ thể các địa phương trong việc lập quy hoạch NTM, Bộ đã  thí điểm tổ chức triển khai lập và phê duyệt QHXD cho 11 xã điểm do TW bảo trợ và thêm 16 xã điểm do Bộ Xây dựng lựa chọn dựa trên phân tích theo các yếu tố về vùng miền. Trên cơ sở đó, các đĩa CD về các hồ sơ bản vẽ quy hoạch và hơn 10.000 cuốn “Sổ tay hướng dẫn về quy hoạch xây dựng nông thôn mới” đã được phát hành tới tất cả các địa phương trên cả nước. Ngoài ra, các thiết kế mẫu công trình công cộng cấp xã, mẫu khuôn viên ở, nhà ở nông thôn phù hợp với các vùng miền, đặc điểm sinh thái, loại hình sản xuất, quy mô ở của từng nhóm hộ, của từng vùng cho các địa phương, ưu tiên trước vùng bị ảnh hưởng nhiều về thiên tai.v.v… cũng đã được các đơn vị thuộc Bộ triển khai nghiên cứu, hướng dẫn tại một số địa phương.

Công tác công bố và cắm mốc quy hoạch cũng được chú trọng, góp phần hiệu quả cho việc quản lý xây dựng NTM theo quy hoạch. Mặc dầu trong điều kiện bản đồ có hạn (chủ yếu lập quy hoạch xây dựng xã NTM trên bản đồ giải thửa, không xây dựng được bản đồ cắm mốc), kinh phí cho công tác quy hoạch xây dựng NTM còn hạn hẹp, nhiều xã đã chủ động triển khai cắm mốc quy hoạch (chủ yếu cắm mốc các trục đường chính trong xã). Cho đến nay, trên địa bàn toàn quốc tỷ lệ số xã triển khai công bố quy hoạch đạt 49,56 %, triển khai cắm mốc quy hoạch đạt 21,5 %.

Năm 2013, Bộ Xây dựng đã tổ chức Hội nghị đánh giá công tác thực hiện quy hoạch xây dựng NTM khu vực phía Bắc, qua đó những kinh nghiệm quý báu đã được một số địa phương chủ động chia sẻ và đồng thời, những vấn đề khó khăn, vướng mắc cần tháo gỡ trong quá trình triển khai thực tế cũng được nêu ra và tổng hợp báo cáo Ban Chỉ đạo Trung ương.

Công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý quy hoạch XD NTM cũng được chú trọng với 2 chương trình về Bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý quy hoạch xây dựng NTM và Đào tạo bồi dưỡng kiến thức về lập quy hoạch xây dựng NTM cho hơn 2000 các cán bộ chuyên môn tại các địa phương trong cả nước. Trên cơ sở đó, Bộ cũng đã Ban hành các chương trình khung bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng quản lý nhà nước về lĩnh vực xây dựng cũng như quy hoạch và quản lý quy hoạch cho công chức địa chính – xây dựng – nông nghiệp và môi trường xã (hay còn gọi là chương trình 1956).

Có thể nói, kết quả 93,1% các xã trong toàn quốc cuối năm 2013 đã được lập và phê duyệt quy hoạch xây dựng xã NTM (so với tỷ lệ khoảng 23,4% các xã hoàn thành quy hoạch NTM trước khi có Quyết định số 193) đã cho thấy sự chỉ đạo quyết liệt của Ban Chỉ đạo Trung ương, sự tham gia tích cực đầy trách nhiệm của các Bộ, Ngành, các cấp lãnh đạo tại địa phương và sự nhiệt tình của nhân dân cả nước trong phong trào cả nước chung tay xây dựng NTM. Mặc dù chất lượng các đồ án quy hoạch nhiều nơi chưa đạt được theo yêu cầu, nhưng bước đầu là cơ sở tốt cho các xã lập các Đề án xây dựng NTM. Trong thời gian tới, Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện nâng cao chất lượng các đồ án quy hoạch phục vụ công cuộc xây dựng NTM về lâu dài.

 

PV: Từ thực tiễn hiện nay, theo Thứ trưởng, chúng ta đang gặp những khó khăn, tồn tại cơ bản gì trong công tác triển khai lập, phê duyệt quy hoạch nông thôn?

Thứ trưởng Phan Thị Mỹ Linh: Bên cạnh những việc làm đã đạt được, cũng phải thẳng thắn nhìn nhận rằng công tác tổ chức lập, thẩm định và phê duyệt các đồ án còn gặp nhiều lúng túng, dàn trải và chưa đạt hiệu quả như mong muốn, đó là quy hoạch phải đi trước một bước, làm cơ sở cho việc triển khai công tác đầu tư và phát triển kinh tế địa phương.

Thực tế, nguồn vốn dành cho QHNT còn hạn chế hoặc chưa được quan tâm thích đáng, bên cạnh việc nhận thức của chính quyền, người dân về công cuộc XD NTM còn tồn tại một số khó khăn khách quan dẫn đến chất lượng đồ án ở một số xã chưa thực sự được như mong muốn, chưa bám sát yêu cầu và tình hình phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Ngoài ra, đội ngũ cán bộ thực hiện công tác lập Quy hoạch chưa am hiểu sâu về nông thôn, nhiều cán bộ vẫn lập QHNT theo tư duy của lập QHĐT.

Hầu hết các đồ án quy hoạch xây dựng xã NTM đều được lập theo Thông tư số 09 và có bổ sung một số nội dung về quy hoạch sản xuất, quy hoạch sử dụng đất được quy định trong Thông tư liên tịch số 13. Tuy nhiên, các đồ án chưa thể hiện rõ các yêu cầu quy hoạch xây dựng NTM theo tinh thần Nghị quyết 26 NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn và nhiều huyện chưa có QH vùng huyện nên công tác lập QHXD NTM của các xã không đủ cơ sở để kết nối với hạ tầng khung. Hiện nay tình hình chung ở các xã gặp một số vướng mắc là hệ thống cơ sở hạ tầng như đường giao thông, thủy lợi, hệ thống cấp thoát nước đã tồn tại khá lâu năm nên quy hoạch lại là rất khó khăn, nếu không được chỉ đạo chặt chẽ sẽ gây tốn kém, lãng phí, hiệu quả thấp. Mặt khác, chính quyền huyện, xã còn chưa chủ động xây dựng kế hoạch cụ thể, đẩy mạnh công tác tuyên truyền để người dân thay đổi nhận thức và thấy được trách nhiệm của mình trong việc tham gia vào các bước trong quá trình lập và thực hiện QH.

 

PV: Theo Thứ trưởng, đâu là nguyên nhân chính dẫn đến những tồn tại trên?

Thứ trưởng Phan Thị Mỹ Linh: Trước hết phải nói về tính pháp lý để thực hiện. Qua kiểm tra tại các địa phương, mặc dù đã có Thông tư liên tịch số 13, nhưng thực tế tại các địa phương do chưa có quy hoạch cấp trên (Quy hoạch xây dựng chung; Quy hoạch sử dụng đất và Quy hoạch sản xuất vùng huyện) nên thiếu cơ sở để lồng ghép 3 nội dung như yêu cầu của Thông tư liên tịch 13. Vì vậy, vừa qua các địa phương vẫn phải làm quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch sản xuất dẫn tới kéo dài thời gian, lãng phí, không đúng tinh thần chỉ đạo của Ban Chỉ đạo TW.

Về năng lực tổ chức thực hiện: Sự phối kết hợp giữa các ngành, các cấp còn hạn chế, tại một số địa phương các đơn vị tư vấn chưa thực sự phối hợp chặt chẽ với UBND xã, huyện trong việc triển khai lập đồ án quy hoạch xây dựng NTM. Một số địa phương còn thiếu cán bộ có chuyên môn thực hiện công tác thẩm định đồ án. Sự phối kết hợp giữa các cấp thẩm định, phê duyệt đồ án quy hoạch tại một số nơi còn thiếu tính chặt chẽ. Một số địa phương có tình trạng nhận thức của cán bộ cấp xã chưa đầy đủ, dẫn đến việc triển khai công tác lập quy hoạch còn chậm. Công tác tuyên truyền cũng chưa được quan tâm đúng mức.

Về lực lượng tư vấn: như đã nhận định ở trên. Bên cạnh việc nhiều cán bộ vẫn lập QHNT theo tư duy của lập QHĐT thì số lượng các tổ chức tư vấn tham gia lập quy hoạch xây dựng NTM còn quá mỏng. Với số lượng xã lớn (khoảng 10.000 xã), địa bàn các xã trải dài trên chiều dài hơn 2.600km từ Bắc đến Nam, với quy mô diện tích từ vài chục đến vài chục ngàn hecta, với đặc thù khác nhau. Trong khi đó, cả nước hiện có 16 viện quy hoạch xây dựng thuộc Trung ương và thành phố, có 47 trung tâm quy hoạch xây dựng trực thuộc Sở Xây dựng các địa phương và khoảng hơn 200 công ty tư vấn, nhưng thực tế đánh giá chỉ có khoảng 10%-15% tham gia công tác lập quy hoạch xây dựng nông thôn. Cùng với đó, nhận thức về tầm quan trọng của công tác lập quy hoạch tại nhiều địa phương chưa thật sự quán triệt và bị coi đây là công việc của tư vấn do đó sự phối hợp giữa đơn vị tư vấn với địa phương bị xem nhẹ. Do đó, mối quan hệ giữa quy hoạch xây dựng và các quy hoạch chuyên ngành khác chưa gắn bó và chất lượng của đồ án ít nhiều bị ảnh hưởng.

Về kinh phí lập quy hoạch: Để các địa phương chủ động trong việc bố trí kinh phí quy hoạch xây dựng nói chung, cũng như kinh phí quy hoạch xây dựng NTM nói riêng, Nghị định số 08/2005/NĐ-CP ngày 24/01/2008 của Chính phủ đã quy định sử dụng từ nguồn kinh phí sự nghiệp hàng năm của địa phương. Cùng với đó, định mức quy hoạch xây dựng nông thôn mới cũng được Bộ Xây dựng hướng dẫn cụ thể xác định, quản lý chi phí quy hoạch xây dựng tại Thông tư số 01/2013/TT-BXD ngày 08/02/2013. Tuy nhiên, trong thời gian vừa qua để tháo gỡ khó khăn cho địa phương, thì quyết định 800/QĐ-TTg ngày04/6/2010 của Thủ tướng Chính phủ đã cố gắng cân đối kính phí cho công tác quy hoạch với mức bình quân 150 triệu đồng/xã. Trên cơ sở đó các địa phương căn cứ tình hình cụ thể đặc điểm các xã tại địa phương mình để phân bổ kinh phí lập quy hoạch từng xã cho phù hợp. Tuy nhiên, do đặc thù vùng miền, địa bàn lập quy hoạch nông thôn tại các địa phương có nhiều đặc điểm khác nhau nên các đơn vị tư vấn gặp không ít khó khăn trong việc tổ chức triển khai, nhất là các xã tại vùng sâu, vùng xa và xã có diện tích lớn. Một số địa phương chưa bố trí đủ vốn (mới tạm ứng một phần kinh phí lập quy hoạch) do đó đồ án lập quy hoạch bị kéo dài.

Ngoài ra, do tốc độ đô thị hóa diễn ra quá nhanh ở một số địa phương, do thiếu bản đồ địa hình, hệ thống tài liệu, số liệu… cũng là những nguyên nhân làm cho công tác lập quy hoạch xây dựng NTM gặp nhiều khó khăn,vướng mắc.

 

PV: Cuối cùng, theoThứ trưởng chúng ta cần lưu ý giải quyết những vấn đề cơ bản nào?

Thứ trưởng Phan Thị Mỹ Linh: Thực hiện quy hoạch và quản lý quy hoạch theo yêu cầu xây dựng NTM là công tác còn rất ít kinh nghiệm so với quản lý xây dựng theo quy hoạch ở khu vực đô thị. Hiện nay, việc quản lý xây dựng theo quy hoạch nông thôn chỉ diễn ra đối với khu vực xây dựng có dự án (chủ yếu đối với xây dựng công trình công cộng xã). Các công cụ giúp cho quản lý xây dựng theo quy hoạch xây dựng nông thôn như công bố quy hoạch, cắm mốc quy hoạch, quy định quản lý xây dựng theo quy hoạch đều được thực hiện rất hạn chế.

Về quy định quản lý xây dựng theo quy hoạch xây dựng NTM được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến công tác quy hoạch xây dựng nông thôn như Nghị định số 08, Thông tư số 09, Thông tư liên tịch số 13, và cụ thể hơn trong 26 quy hoạch xây dựng xã NTM (quy hoạch thí điểm) theo các vùng miền trên địa bàn cả nước (đã gửi cho các địa phương) đều có hướng dẫn cụ thể về xây dựng quy định quản lý xây dựng theo quy hoạch xây dựng xã NTM. Thực tế, cho đến nay các xã được phê duyệt quy hoạch xây dựng xã NTM hầu như chưa xây dựng quy định quản lý này. Đây là công việc cần đẩy mạnh trong công tác rà soát nâng cao chất lượng các đồ án quy hoạch xây dựng xã NTM.

Vậy, với những vấn đề cơ bản cần lưu ý ở trên chúng ta cần có các biện pháp giải quyết, khơi thông. Đặc biệt trong công tác chỉ đạo điều hành; nghiên cứu, ban hành các hướng dẫn và đào tạo; phối hợp với các Bộ, ngành để thực hiện tốt nhiệm vụ đặt ra. Đồng thời cần có kế hoạch tuyên truyền, vận động mọi tầng lớp nhân dân hiểu được ý nghĩa và tham gia vào công tác lập quy hoạch xây dựng NTM.

Tới đây, Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục tăng cường phối hợp với các Bộ ngành liên quan nhằm hỗ trợ cho các địa phương tiếp tục thực hiện công tác quy hoạch xây dựng NTM một cách có hiệu quả trong việc giải quyết nguồn kinh phí đáp ứng yêu cầu công tác quy hoạch xây dựng NTM đối với nhữngđịa phương có khó khăn. Hướng dẫn việc thanh quyết toán theo hướng đơn giản; Phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường chỉ đạo, hướng dẫn và kiểm tra các địa phương trong việc tổ chức lập và thực hiện quy hoạch sử dụng đất của các xã thuộc khu vực xây dựng NTM; Phối hợp với Bộ Nội vụ tiếp tục rà soát cơ chế, chính sách về cơ cấu tổ chức của UBND cấp huyện, UBND cấp xã nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ cấp huyện, xã đáp ứng được công tác quản lý xây dựng NTM theo quy hoạch; Phối hợp với các Bộ ngành liên quan đề xuất với Chính phủ về cơ chế hỗ trợđối với cán bộ cấp xã làm công tác kiêm nhiệm; Hướng dẫn, hỗ trợ các địa phương quy hoạch các nội dung chuyên ngành…

Việc phủ kín quy hoạch xây dựng nông thôn trên cả nước có vai trò tiền đề, tạo điều kiện khai thác hợp lý, phát huy được những tiềm năng, lợi thế để phát triển kinh tế xã hội; tạo sự liên kết trong vùng, mở rộng thị trường, phát triển sản xuất…một cách bền vững. Đồng thời từng bước nâng cao điều kiện  sống, dân trí của người dân, góp phần xây dựng nếp sống văn minh, hiện đại ở khu vực nông thôn.

 

PV: Trân trọng cảm ơn Thứ Trưởng!

Minh Anh (thực hiện)

 

 

Bình luận