13/08/2020

Làng Nôm trong phát triển và xây dựng nông thôn mới xã Đại Đồng

Làng Nôm ở Hưng Yên được biết đến là một ngôi làng cổ thuần Việt, nơi đang lưu giữ một không gian cảnh quan đặc trưng của làng quê vùng châu thổ sông Hồng và sở hữu một quỹ di sản văn hóa, kiến trúc mà không phải nơi nào cũng có được. Sau hơn 10 năm thực hiện xây dựng nông thôn mới, người dân cùng chính quyền nơi đây đã tích cực gìn giữ và phát huy hiệu quả những giá trị của Làng Nôm trong đời sống hiện tại. Có thể được coi như một kinh nghiệm về sự phát triển tiếp nối, coi trọng quá khứ để hướng đến tương lai.  

slide0001_image002

Làng Nôm là một ngôi làng cổ được hình thành từ sự kết hợp hài hòa của một quần thể giữa vẻ đẹp của không gian tự nhiên, nếp văn hóa xưa và nét cổ kính của các di tích… Làng nằm ở phía Bắc tỉnh Hưng Yên, cùng với 8 thôn khác gồm Đại Bi, Đồng Xá, Đình Tổ, Lộng Thượng, Đại Từ, Văn ổ, Xuân Phao, Bùng Đông hợp thành xã Đại Đồng, huyện Văn Lâm ngày nay.

Làng Nôm hiện nằm trong hệ thống các điểm di tích và 5 làng cổ Hưng Yên, gồm các làng Đào Đặng, Liêu Xá, An Cầu, Đồng Tỉnh, Nôm.

slide0001_image001

Không gian cảnh quan

Không gian làng hòa quyện các yếu tố thiên nhiên, văn hóa lịch sử và kiến trúc. Điều đó thể hiện qua cảnh quan cây xanh mặt nước, các công trình cổ đậm nét truyền thống, tục lệ, hương ước, lễ hội của làng cùng với các câu chuyện còn được lưu truyền về trại Đồng Cầu, dòng sông Nguyệt Đức, đức Thánh Tam Giang….

-Đất làng giống như con thuyền mà vành ngoài là hệ thống hào lũy che chắn, vành trong là con đường giao thông chính của làng. Lòng thuyền là một hồ nước dài khoảng 300m, rộng khoảng 60m và đặc biệt là có 9 ngôi Từ Đường là nhà thờ của 12 dòng họ và các nhà ở trong làng đều hướng ra hồ…Hai đầu mũi thuyền là 2 cổng ra vào làng,… Tạo thành một bố cục tự nhiên sinh động, hài hòa mà chặt chẽ giữa những yếu tố mở và đóng cho các hoạt động, rất đặc trưng cho một làng quê Việt.

Kiến trúc

Trước đây Làng Nôm có nghề buôn bán đồng nát và giàu lên nhờ nghề buôn. Cuộc sống một thời giàu có đã tạo điều kiện cho văn hóa và kiến trúc phát triển…Chính vì vậy, làng đã sở hữu và đang lưu giữ một bộ sưu tập kiến trúc cổ rất đặc trưng và có giá trị cao về nghệ thuật truyền thống.

slide0037_image003

Kiến trúc gồm nhiều loại công trình: cổng làng, nhà thờ họ, đình, chùa, giếng nước, cầu đá,…

Những công trình kiến trúc cổ của làng Nôm

Đình làng (còn gọi là đình Nôm, đình Tam Giang)

slide0037_image004

Đình làng Nôm thờ Thánh Tam Giang – một vị tướng của Hai Bà Trưng. Tọa lạc theo hướng Đông Nam (theo mạch linh khí phong thủy của làng). Sau nhiều lần trùng tu (lần cuối vào năm 1942), ngôi đình khang trang như ngày nay.

slide0042_image008

slide0042_image006

Ngôi Đình xây dựng theo hình chữ Tam, phía trước gồm 5 gian đại bái, tiếp theo là 3 gian chính đường, hai bên có tả vu hữu vu, cuối là hậu cung trong cung đặt bài vị của Ngài. Tổng thể công trình mang nét kiến trúc cuối Lê đầu Nguyễn.

Chùa Nôm (tên chữ là Linh thông cổ tự)

Chùa nằm trên vị trí khu đất cao, rộng, diện tích khoảng 8000m2 ở về phía Đông Bắc của làng Nôm.

slide0043_image009

Khác với nhiều chùa khác, chùa Nôm không nằm trên đất thổ cư mà nằm giữa cánh đồng. Chùa được xây dựng từ thời Lý, kiểu nội công ngoại quốc, bao gồm 7 phần chính (tam quan 2 tầng cao 25 m; tiền đường 7 gian; hậu cung gồm 4 gian vuông không có cột quân; động thờ sau hậu cung; hai tòa điện thờ thánh sau hậu cung; cuối cùng là 5 gian nhà Tổ khoảng 100m2 ở phía sau).

slide0043_image011

Trong đó Cổng phụ (ảnh) và Điện thờ thánh là nguyên nét cổ xưa, phần còn lại đã được xây dựng mới khang trang.

Cổng làng

slide0045_image016

slide0045_image018

slide0045_image019

Làng có 2 cổng lớn, cổng Tiền kiểu bát trụ được xây dựng từ năm 1855, cổng hậu mới tu bổ, xây lại năm 2013.

Cầu đá (cầu Nôm)

Cầu có 9 nhịp xây dựng bằng gỗ thời Lý, bằng đá từ năm Tự Đức thứ 13 (1848-1883). Cầu dài 20m gồm 9 nhịp, rộng gần 2m.

slide0046_image021

slide0047_image023

Giếng cổ bằng đá xanh bên hồ nước đã vài trăm năm tuổi.

slide0048_image024

Nhà thờ họ đều hướng ra hồ nước giữa làng, hiện còn 8 nhà thờ của 5 dòng họ.

slide0049_image027

slide0049_image028

slide0049_image029

slide0049_image026

Những tồn tại cần được nhận ra

1.Bảo tồn nhưng chưa toàn diện về cảnh quan môi trường hồ nước và dòng sông Nguyệt Đức.

2.Một số ngôi nhà mới xây xen trong khu vực quanh hồ nước trung tâm không phù hợp với không gian chung, có nguy cơ phá vỡ cảnh quan làng.

3.Cần hướng dẫn kịp thời và kiểm soát chặt chẽ những công trình xây dựng mới trong làng, đặc biệt ở khu vực quanh hồ, khu chợ cổ để bảo tồn tốt nhất không gian cảnh quan và những công trình di tích đã có phục vụ du lịch ngày một tốt hơn.

slide0072_image049

Kết luận

Cơn lốc của xây dựng tự phát trong nền kinh tế thị trường thời gian qua đã phá vỡ không ít những ngôi làng truyền thống một thời vàng son như các làng Cự Đà (Hà Tây), Nha Xá (Hà Nam),…May mắn xa đô thị cùng ý thức của người dân chúng ta vẫn còn nhiều ngôi làng mang trong lòng những giá trị truyền thống đặc sắc văn hóa làng quê Việt đang tồn tại cần được quan tâm gìn giữ như Làng NÔM để bảo tồn và phát triển. Góp phần vào công cuộc xây dựng nông thôn mới hiện đại giàu bản sắc văn hóa làng xã mà cả nước vẫn đang tiếp tục giai đoạn đến 2025.

TS.KTS Ngô Doãn Đức

Bình luận