12/11/2020

Khai thác các giá trị nhà ở truyền thống cho phát triển du lịch vùng Đồng bằng sông Hồng

Du lịch nhà ở truyền thống (NOTT) là loại hình du lịch hấp dẫn, giúp du khách tìm hiểu và trải nghiệm văn hóa truyền thống thông qua không gian kiến trúc NOTT. Tài nguyên NOTT đang suy giảm nhanh chóng tại vùng Đồng bằng sông Hồng (ĐBSH), nếu không được quan tâm bảo tồn đúng cách thì có nguy cơ biến mất tại nhiều làng quê.

Hiện trạng tài nguyên Nhà ở truyền thống tại vùng ĐBSH

Khảo sát tại 45 làng truyền thống tiêu biểu trong vùng ĐBSH, làng còn lưu giữ được số lượng NOTT lớn nhất là làng Cựu (Phú Xuyên) với khoảng 50 nhà được xây dựng từ trước năm 1945, chiếm 25% tổng số công trình nhà ở trong làng. Các làng còn lại số lượng NOTT chỉ còn rất ít ỏi: làng nhiều còn bảo tồn được trên dưới 10 công trình, làng ít chỉ còn lại một vài công trình. NOTT đang đứng trước nguy cơ tiếp tục mai một dần trong thời gian sắp tới, nếu không có những phương thức bảo tồn và gìn giữ.

Số liệu điều tra cho thấy, số lượng NOTT có sự tụt giảm lớn nhất trong giai đoạn 20 năm trở lại đây (2000-2019). Đây là giai đoạn kinh tế nông thôn có sự phát triển nhanh chóng, hình thái cư trú và hình thái nhà ở nông thôn cũng có nhiều thay đổi đáp ứng theo nhu cầu cuộc sống. Ví dụ: Số lượng NOTT tại làng Nha Xá, Duy Tiên, Hà

Nam tụt giảm từ trên 40 công trình trước năm 2000 xuống dưới 5 công trình hiện nay; làng Hành Thiện, Xuân Trường, Nam Định chỉ còn 9 công trình NOTT được bảo tồn hoàn chỉnh, trên tổng số hàng trăm ngôi nhà từ trước năm 1990; Tại thành phố Hải Phòng, theo Hiệp hội nhà cổ Hải Phòng, toàn thành phố hiện có khoảng 300 ngôi nhà cổ (nguyên gốc và phục dựng).

Mô hình phát triển du lịch NOTT

Các mô hình thu hút lượng khách tham quan đông, có ảnh hưởng đến truyền thông và cộng đồng có thể kể đến: Làng cổ Đường Lâm, Khu Làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam, Bảo tàng Dân tộc học, Thiên Đường Bảo Sơn, Bảo tàng đồng quê, Việt phủ Thành Chương, Khu du lịch Làng Việt cổ “Cố Viên Lầu” và Khu du lịch đồng quê làng Yên Đức. Mỗi mô hình du lịch này hàng năm thu hút hàng chục nghìn du khách đến tham quan.

Đối tượng khách tham quan cũng có khác biệt tùy theo mô hình, nhưng chủ yếu là khách đô thị, khách ngoại tỉnh và khách quốc tế. Trên thực tế, du lịch NOTT chưa thu hút được khách nội tỉnh, đặc biệt là khách nông thôn.

Mô hình thăm quan NOTT phục dựng đầy đủ cảnh quan VAC

Mô hình thăm quan NOTT phục dựng đầy đủ cảnh quan VAC

Các loại hình và sản phẩm du lịch liên quan đến NOTT tại vùng ĐBSH khá đa dạng và phong phú. Các loại hình này cũng đã và đang thu hút đầu tư, quản lý và khai thác của doanh nghiệp tư nhân. Những năm qua cũng đã có nhiều nhà đầu tư, doanh nghiệp tư nhân đã khai thác các mô hình du lịch liên quan đến NOTT tại vùng ĐBSH mang lại giá trị hiệu quả cao.

Tuy nhiên số lượng ít, quy mô nhỏ, thiếu tính nguyên gốc và thiếu tính cộng đồng, trong đó (tính cộng đồng là giá trị văn hóa nổi bật của NOTT Việt Nam nói chung và vùng ĐBSH). Trong các mô hình trên, có 5 mô hình công trình NOTT được bảo tồn nguyên gốc (địa điểm, kiến trúc), Chỉ có 2 mô hình là có người dân sử dụng là: Làng cổ Đường Lâm (Ba Vì, Hà Nội) và Nhà cổ Mễ Sở (Văn Giang Hưng Yên). Ngoài ra, mô hình Ecohost đã chú trọng khai thác du lịch cộng đồng.

Minh họa tìm hiểu trò chơi dân gian trong sân nhà

Minh họa tìm hiểu trò chơi dân gian trong sân nhà

Dịch vụ chưa đồng bộ, chưa hình thành bộ sản phẩm du lịch hoàn chỉnh: mô hình Du lịch làng quê tại xã Yên Đức là sản phẩm du lịch tổng hợp hoàn chỉnh, đáp đứng được đầy đủ nhu cầu của khách: tham quan, trải nghiệm, vui chơi, ăn uống, nghỉ dưỡng. Tuy nhiên, do còn hạn chế về tài nguyên NOTT. Còn lại các mô hình du lịch khác chỉ mới đáp ứng một phần nhu cầu dịch vụ của du khách, chưa thu hút đối tượng khách có nhu cầu lưu trú dài ngày.

Thiếu sự đầu tư và tham gia của người dân tại địa phương: Người dân, chủ sở hữu của các công trình NOTT, chưa thực sự chủ động đầu tư và khai thác tài nguyên NOTT của mình trong hoạt động du lịch. Trên thực tế, mô hình du lịch nhà cổ tại làng Đường Lâm và Nhà cổ Mễ Sở đều cần nhiều sự trợ giúp của các cấp Chính quyền, tư vấn của các chuyên gia và sự tham gia của các doanh nghiệp du lịch.

Đề xuất mô hình du lịch NOTT vùng ĐBSH

Hiện nay, tại vùng ĐBSH đã có hàng chục mô hình du lịch NOTT rất đa dạng. Tuy nhiên, các mô hình này đa số chưa khai thác được giá trị nguyên gốc và tính cộng đồng bản địa của tài nguyên NOTT. Dựa trên những kết quả khảo sát thực trạng và phân tích mô hình du lịch hiện có, nội dung đề xuất Bộ sản phẩm du lịch NOTT tại vùng ĐBSH với 3 loại hình sản phẩm du lịch trên dựa trên các dịch vụ cấu thành.

Cải tạo gian bên và nhà phụ trước cổng thành phòng lưu trú Homestay

Cải tạo gian bên và nhà phụ trước cổng thành phòng lưu trú Homestay

Sản phẩm tham quan, bảo tàng, lưu niệm: Mang tính chất giới thiệu văn hóa thông qua Kiến trúc NOTTvà các nhân vật, sự kiên liên quan. Tiêu biểu cho loại hình sản phẩm này là: hệ thống các Bảo tàng Dân tộc học, Bảo tàng tỉnh Hải Dương, Khu làng Văn hóa – Du lịch các Dân tộc, Nhà lưu niệm cố tổng bí thư Trường Chinh, Nhà Bá Kiến … Trong đó, có 2 mô hình khai thác trên công trình NOTT nguyên gốc. (Xem Bảng 1). Ngoài ra, còn có các bảo tàng, nhà trưng bày tư nhân như Bảo tàng đồng quê, Việt phủ Thành Chương …..

Sản phẩm tham quan, trải nghiệm: Tham quan công trình NOTT kết hợp với các hình thức trải nghiệm văn hóa, sinh hoạt, hoạt động nghề nghiệp (làng nghề). Đây là loại hình sản phẩm phổ biến và cũng dễ thực hiện tại các làng. Tiêu biểu cho loại hình này là quần thể nhà cổ làng Đường Lâm, Nhà cổ Vạn Vân, Thuận An Đường (phục dựng) tại làng Bát Tràng, “Nhà Tre Vách Đất” tại Khu du lịch Trang trại Đồng Quê Ba Vì, Du lịch làng quê tại xã Yên Đức. Gần đây tỉnh Hưng Yên mới giới thiệu và đưa vào khai thác nhà cổ Mễ Sở tại huyện Văn Giang.

Sản phẩm du lịch nghỉ dưỡng: Có 3 mô hình sử dụng NOTT được phục dựng lại, cải biến công năng thành các phòng khách sạn, phòng nghỉ phục vụ nhu cầu nghỉ dưỡng của Du khách. Trong đó, Ecohost Hải Hậu tuy có quy mô nhỏ, 3 ngôi nhà trong khuôn viên khoảng 1000m2, nhưng đã kết hợp khai thác du lịch cộng đồng tại địa phương, mở rộng lựa chọn dịch vụ cho du khách. Trong vùng ĐBSH hầu như chưa xuất hiện loại hình NOTT nguyên gốc được khai thác sử dụng dưới dạng Homestay.

Phát triển du lịch NOTT chủ yếu dựa trên nên tảng tài nguyên gốc, gắn liền với lịch sử, văn hóa địa phương. Trong khai thác các dạng sản phẩm này cần kết hợp bảo tồn và tôn tạo công trình, tùy theo điều kiện cụ thể của từng địa phương và cộng đồng có thể lựa chọn áp dụng loại hình phù hợp.

TS Lê Nam Phong – Đại học Xây dựng

Bình luận

Mẹo vặt | Mẹo nấu ăn | Mẹo vặt công nghệ | Mẹo vặt gia đình | Mẹo vặt cuộc sống | Mẹo du lịch