02/07/2014

Đào tạo KTS cần được đổi mới

Đổi mới dạy và học trong trường kiến trúc – KTS Trần Tuấn Anh – Trường  Đại học Xây Dựng

Nhìn một cách tổng quan, việc dạy học nói chung, và đào tạo đại học – dạy nghề nói riêng ở Việt Nam hiện đang vấp phải rất nhiều vấn đề, gây bức xúc và tốn nhiều giấy mực. Cũng không khó khăn gì để giải thích nguyên nhân dẫn đến hiện tượng ấy, khi nền kinh tế Việt Nam đang ngày càng mở cửa, nhu cầu ngày càng cao hơn về chất và về lượng của lực lượng lao động là tất yếu.

Những phương pháp đào tạo và giáo dục đã và đang áp dụng trở nên lỗi thời và tụt hậu rất nhanh so với nhu cầu của thị trường. Thị trường được nhắc đến ở đây là môi trường đầu tư xây dựng ở Việt Nam – với những bước tiến nhanh, mạnh và mở rộng quy mô một cách chóng mặt trong những năm gần đây, hàng trăm dự án đô thị, khu công nghiệp, nhà cao tầng – văn phòng… và vấn đề về đào tạo đầu ra của KTS không đủ để trang bị cho những kiến thức phù hợp với nhu cầu cực lớn ấy, dẫn đến những sản phẩm kiến trúc không đủ chất và lượng để phục vụ, hoặc bị “mất bóng ngay trên sân nhà “với hàng trăm công ty kiến trúc nước ngoài ồ ạt kéo vào chiếm lĩnh thị trường đang ngày càng sôi động mang tên Việt Nam.

Việc cần làm đầu tiên là một diễn đàn đối thoại nghiêm túc của giới KTS – Bao gồm tất cả các đại diện của tổ chức và cá nhân liên quan: các KTS lão làng, các KTS đang hành nghề, các KTS nước ngoài hoặc Việt Nam đã học tập tại nước ngoài, các KTS Việt kiều, các giảng viên của các trường đào tạo kiến trúc, và các đại diện sinh viên kiến trúc – để định hướng lại một cách thống nhất về đường hướng phát triển đào tạo KTS. Sự cần thiết của công việc này là cần có một cái nhìn đa chiều, và sự thống nhất tương đối về phương pháp đào tạo KTS tại khắp các cơ sở đào tạo kiến trúc tại Việt Nam.

Với thực trạng hiện nay, các trường đã có một số thay đổi nhất định trong phương pháp đào tạo, nhưng thường là tự phát, mang tính thiểu số và hầu như chưa có một chương trình khung thống nhất cho lĩnh vực đào tạo có nhiều đặc điểm chuyên ngành như kiến trúc. Những vấn đề cần bàn, cần đổi mới đều phải được suy xét và thống nhất cụ thể. Tuy nhiên, có một số vấn đề lớn cần được nhìn nhận đến và tiến hành dần từng bước.

 

Đào tạo Kiến trúc sư: Vừa thiếu vừa yếu – KTS Võ Hữu Trung – Cty CP Kiến trúc Xây dựng Kiến Xinh

Đứng trên phương diện thành lập và điều hành một công ty kiến trúc, tôi thường xuyên tiếp xúc các dự án đầu tư xây dựng. Một thực tế xảy ra là thiếu lực lượng KTS đồng bộ, đòi hỏi các KTS phải thường kiêm nhiệm nhiều việc trong công tác thiết kế, làm thêm thời gian nghỉ để cho kịp tiến độ dự án… Dạo quanh một vòng các Cty kiến trúc khác cũng vậy, luôn là “thiếu KTS, cần tuyển dụng KTS có kinh nghiệm”. Các KTS trung bình thường làm việc ở một công ty là 1,5 năm, sau khi thấy “đủ lông đủ cánh” là nhảy qua công ty khác, có thể để tìm kiếm môi trường hành nghề thiết kế mới, hoặc ra hành nghề tự do, hoặc mở nhóm thiết kế riêng, hoặc… đi thi công?

Điều đó cho thấy KTS trẻ có mặt tích cực: Chịu học hỏi, làm việc độc lập, thích thiết kế được nhiều thể loại công trình khác nhau, thích khám phá và thích khẳng định cá nhân (làm việc tự do). Nhưng mặt chưa tích cực cũng bộc lộ: mất thời gian để định hình sở trường thiết kế, chưa ổn định môi trường làm việc, khả năng tư vấn và thuyết phục bảo vệ ý tưởng thiết kế còn kém (suốt 5 năm học đại học, việc bảo vệ thuyết trình đồ án rất ít được thực hiện!) dẫn đến có dự án công trình, ý tưởng thiết kế của KTS rất ít, mà ý của chủ đầu tư tràn ngập dự án, khi có sự cố lại quay ra đổ lỗi cho chuyên môn của nhà thiết kế, lúc đó KTS thiếu kinh nghiệm sẽ trở thành người vẽ thuê.

Cách làm việc nhóm ở lực lượng KTS hiện nay cũng đã có phần tích cực hơn. Các công ty kiến trúc luôn tìm cách cải tiến cách làm việc nhóm của KTS. Việc thành lập nhóm thiết kế, xưởng thiết kế trong kiến trúc rất quan trọng, giúp phát huy sở trường lẫn nhau của các KTS, khắc phục được tình trạng trễ tiến độ thường thấy ở các KTS.

Đứng trên thực tế hoạt động tư vấn kiến trúc, hiện nay tạm có các thể loại KTS hành nghề như sau: KTS nhà ở, KTS dự án, KTS nội thất, KTS tư vấn quản lý dự án, KTS quy hoạch.

Trong các thể loại đó cũng phân ra 2 nhiệm vụ chính: KTS chủ trì thiết kế và KTS triển khai thiết kế. KTS chủ trì hiện nay tương đối đông đảo, nhưng thường ra riêng hành nghề tự do hoặc làm cho một công ty chỉ để giữ chân biên chế, nên số công trình thiết kế kiến trúc chuẩn có pháp nhân lại rất ít, và chẳng ai bảo đảm cho các công trình này khi xảy ra sự cố, chủ đầu tư lãnh đủ! Điều đó cho thấy lực lượng KTS chính quy còn hạn chế và hiếm so với nhu cầu hiện nay!

 

Nên dạy những gì xã hội sẽ cần! – KTS Nguyễn Phước Thiện – Trường ĐH Kiến trúc TP. HCM

Với ngành kiến trúc, chúng ta có thể thấy rất rõ, ngày trước các thầy dạy, các trò học chủ yếu dùng bút vẽ, lúc đó máy tính còn hạn chế. Còn hiện giờ, máy tính đã dần thay thế hoàn toàn với các chức năng đồ họa hỗ trợ rất hiện đại. Theo nguyên lý chung, khi công cụ lao động thay đổi thì dẫn đến phương pháp lao động thay đổi. Chính vì vậy, những phần mềm đơn giản trên máy tính mà chúng ta thường dạy cho sinh viên Kiến trúc cần phải update liên tục theo xu hướng chung của thế giới, thay vì còn dạy những thứ căn bản như Pascan, sinh viên cần học đến 3D, 4D và 5D để phục vụ cho chuyên ngành của mình. Số tiết dạy các môn liên quan từ đó cũng thay đổi theo.

Với từng chuyên ngành khác nhau, với những tính chất đặc thù riêng, có lẽ chúng ta cũng cần có những cách dạy và học riêng, không thể áp dụng cùng một mẫu cho trường ngoài Hà Nội và TP. HCM bởi môi trường sống cũng khác biệt. Nguyên lý: “Dạy gì xã hội đang cần, đừng dạy chúng ta đang có” là một nguyên lý đã cũ, tuy vậy chúng ta vẫn chưa làm được. Trong khi đó, với tình hình thực tại, nguyên lý đó đã phải đổi thành: “Dạy những gì xã hội sẽ cần”.

 

Môn cơ học công trình cho sinh viên ngành Kiến trúc – Ths. Đỗ Đức Thắng -Viện Kiến trúc Nhiệt đới, ĐHKT Hà Nội

Sự góp mặt của các môn về cơ học công trình trong tổng thể nội dung đào tạo KTS là vấn đề có rất nhiều ý kiến trái chiều nhau. Mỗi người đều có những lý đúng riêng. Tuy nhiên ở thời điểm những năm đầu của thế kỷ 21 này, tôi thấy rằng có thể đề xuất một cách tiếp cận khác hơn cho cuộc tranh luận trên, đó là:

  1. Nhiệm vụ quan trọng nhất của các KTS là chiếm lĩnh không gian cho công trình kiến trúc của mình.
  2. Để chiếm lĩnh không gian một cách sáng tạo, đột phá thì không nên bị quá lệ thuộc vào các quy ước, các định kiến cũ về khả năng chịu lực của kết cấu, mà các quy ước này đang thay đổi nhanh chóng trong thời đại @ hiện nay.
  3. Do vậy cần thay đổi cách đào tạo về cơ học cho các sinh viên ngành kiến trúc. Các môn học về cơ học cho sinh viên ngành kiến trúc không nên theo cách buộc họ phải hiểu và thuộc các công thức, các giới hạn bền, giới hạn độ cứng… như các kỹ sư xây dựng, kết cấu… mà chỉ cần đưa ra các khái niệm, các ưu nhược điểm và phạm vi áp dụng nó vào thực tiễn.
  4. Từ 2005 đến nay, theo sáng kiến của TS. KTS Nguyễn Tiến Thuận, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, tất cả sinh viên ngành kiến trúc Trường ĐH KT HN trước khi nhận đồ án tốt nghiệp đều được học nhiều chuyên đề, trong đó có chuyên đề Kết cấu công trình. Tại các buổi học này các em sinh viên kiến trúc năm cuối được tiếp cận rất nhiều tư liệu về công nghệ xây dựng mới, vật liệu xây dựng mới, quan điểm và phương pháp thi công hiện đại mà các em chỉ cần hiểu khái niệm, các ưu nhược điểm cơ bản và phạm vi ứng dụng của nó, các hiệu quả chiếm lĩnh không gian mà nhờ các thành tựu kỹ thuật mới hiện nay có thể đạt tới…
  5. Còn sớm quá và chưa có điều kiện để khảo sát hiệu quả của việc cung cấp Chuyên đề Kết cấu công trình như trên có tác động như thế nào đến khả năng sáng tác của các em khi tốt nghiệp, nhưng căn cứ vào sự hứng thú học tập và việc các em hăng hái xin sao chép bài giảng của thày để về nghiên cứu thêm có thể thấy đã có những tín hiệu tích cực về một cách tiếp cận kiến thức cơ học công trình trong đào tạo KTS. Có nên chăng các trường khác có đào tạo ngành kiến trúc nên tham khảo kinh nghiệm này.

 

Cần trang bị cho KTS trẻ nhiều kinh nghiệm thực tế hơn! – KTS Nguyễn Việt Hồng

KTS trẻ mới ra trường khi bắt tay vào sáng tác đã không thực tế. Nếu có vẽ được thì cũng chưa nắm được rõ quy trình. Các em thường vẽ phối cảnh luôn, sơ đồ tổ chức lại không làm được tốt. Vì vậy, các em cần phải biết nắm bắt kỹ hơn nhiệm vụ của chủ đầu tư, sau đó căn cứ vào các nguồn lực để tạo ra công trình dựa trên môi trường cảnh quan… để đưa ra các giải pháp tổ chức cơ bản, từ đó phát triển thành hình khối kiến trúc. Cũng vì không phân biệt được sáng tạo kiến trúc với phát minh, nên KTS trẻ vào việc là cố gắng đưa ra phối cảnh với việc cố gắng nhồi nhét các giả pháp mặt đứng “rất lạ”trong khi tổ chức mặt bằng chưa được chặt chẽ.

Các bạn cần phải biết rằng bản vẽ phối cảnh, nhờ có sự giúp sức của công nghệ, sẽ được làm rất nhanh. Nhưng đẹp chỉ là một trong hàng chục tiêu chí lựa chọn của chủ đầu tư. Khi đưa ra một phương án thiết kế, chủ đầu tư chỉ quan tâm rằng phương án đó có hiêụ quả về mặt kinh doanh hay không. Trong khi đó, KTS thì lại chưa nhìn nhận vấn đề để tư duy vào thiết kế thế nào cho đúng đã rồi mới đến đẹp, như vậy là chưa đi theo quá trình sáng tác một tác phẩm phải từ thô đến tinh. Đầu tiên phải hiểu đúng tất cả các tiêu chí của nhà đầu tư về quy hoạch, môi trường, địa điểm, không gian rồi sau đó đưa ra các giải pháp kiến trúc đột phá mang tính sáng tạo.

Việc các KTS chưa quan tâm đến vấn đề kinh tế của các công trình cũng là một biểu hiện của sự không thực tế. Nên chăng, các sinh viên kiến trúc cũng cần được trang bị và tự trang bị cho mình những kiến thức cơ bản về kinh tế, tài chính, quản trị (có thể tìm thấy ở các khóa học MBA). Khi đã hiểu bài toán kinh tế rồi thì tư duy sáng tác cũng nhanh hơn và chuẩn hơn, dễ thành công hơn.

 

 

Bình luận