Đến Hồ Gươm vào viếng thăm Khu tưởng niệm vua Lê (toạ lạc ngay bên bờ phía tây hồ) - Người có công đánh đuổi quân Minh giành độc lập cho quốc gia Đại Việt, khai sinh ra tên Hồ Gươm với truyền thuyết Hoàn Gươm để biết thêm nét đẹp văn hóa Hồ Gươm.

Chưa ai thống kê được có biết bao bài văn, thơ, nhạc, có biết bao bức họa, tấm ảnh, thước phim ghi lại hình ảnh Hồ Gươm. Có lần cố họa sĩ Văn Giáo nói với tôi: một họa sĩ Nhật Bản khoe với ông rằng: ông ta đã vẽ hàng chục bức họa về núi Phú Sĩ (ngọn núi nổi tiếng ở Nhật Bản còn gọi là Fuji). Họa sĩ Văn Giáo trả lời: tôi đã vẽ hàng trăm bức họa về Hồ Gươm. Đến nay Hồ Gươm vẫn là đề tài bất tận cho các nhà văn, nhà thơ, họa sĩ, nhiếp ảnh khai thác.

Hồ Gươm cũng gây ấn tượng khá sâu đậm đối với người nước ngoài khi đã một lần ghé thăm. Nhà thơ Hy Lạp Lu-đê-mít đã viết:

Hồ Hoàn Kiếm

Lẵng hoa xinh đẹp giữa lòng Hà Nội

Mà Sông Hồng là dải lụa uốn quanh.

Từ lâu, Hồ Gươm đã trở thành một không gian văn hóa của Hà Nội

Nhà điện ảnh Xô Viết Rô-măng Các-men, đến nước ta trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp và là đạo diễn bộ phim lịch sử nổi tiếng "Việt Nam trên đường thắng lợi" đã viết:

"... Trung tâm Hà Nội - Hồ Hoàn Kiếm và tháp cổ giữa hồ là kỷ vật lịch sử qúy giá của nhân dân Việt Nam. Đường vòng quanh hồ với những hàng cây cao và Tháp Rùa đã tạo nên một cảnh quan tuyệt đẹp; thậm chí cả trong mùa mưa dầy hạt, cảnh quan Hồ Hoàn Kiếm cũng vẫn rất đẹp".

Kiến trúc sư Australia ca ngợi Hồ Gươm:

"Hồ Hoàn Kiếm là chiếc máy điều hoà nhiệt độ thiên nhiên vô giá, nếu ta biết giữ gìn. Hồ Hoàn Kiếm là trái tim của thủ đô Hà Nội, là lá phổi khổng lồ lọc cho không khí của thủ đô Hà Nội trong lành. Tôi đã đến nhiều nước, nhưng không có nhiều thành phố trên thế giới diễm phúc có cái hồ giữa trung tâm đẹp đến như vậy. Hồ Hoàn Kiếm sẽ rất đẹp, nếu xung quanh hồ vẫn giữ được vẻ đẹp tự nhiên của nó, nghĩa là có cây xanh, vườn hoa, ghế đá, thuận tiện cho du khách thưởng ngoạn được vẻ đẹp nên thơ của hồ".

Nhà văn CHLB Đức Annaliese Wulf đã viết:

 "Hồ Gươm rộng chừng 10 ha, nằm ở trung tâm thủ đô Hà Nội. Màu xanh của cây cối và nước hồ thật hấp dẫn, như tấm gương lớn cho mọi người soi bóng. Ai chưa một lần tới hồ, dạo quanh hồ, ngắm phong cảnh hồ, chưa nghe huyền thoại về Thần Rùa, coi như chưa tới Hà Nôi, chưa tới Việt Nam".

Cầu Thê Húc ngả bóng bên hồ

Nét đẹp văn hóa Hồ Gươm đã để lại những dấu ấn khó phai trong lòng biết bao không chỉ du khách mà ngay cả nguyên thủ các quốc gia mỗi khi có dịp đến Hà Nội.

Ngài Peter William đại sứ đặc mệnh toàn quyền Anh và Bắc Irland trả lời phỏng vấn báo Quân đội Nhân Dân:

“Các bạn cũng biết rằng công việc của một đại sứ nhiều đến mức độ nào. Tuy thế, tôi cũng cố dành thời gian để có thể sáng sáng đi bộ quanh Hồ Hoàn Kiếm để tìm hiểu nhiều hơn về đời sống văn hoá của các bạn. Các bạn không nên làm thay đổi cảnh quan vốn có quanh Hồ Hoàn Kiếm. Đừng để những ngôi nhà cao tầng đè lên cảnh hồ nên thơ. Bản thân tôi vẫn thích dáng vẻ của Tháp Rùa rêu phong hơn”.

Trong cả 3 ngày có mặt ở Hà Nội tham gia Hội nghị APEC (tháng 11/2006) ngài Thủ tướng Úc John Howard sáng nào cũng dậy sớm đi bộ 2 vòng quanh bờ hồ Hoàn Kiếm, vui vẻ chào hỏi các bà các cụ đang tập thể dục trong sáng sớm mát lành.

Trong chuyến thăm Việt Nam tháng 12/2006, cựu Tổng thống Mỹ Bill Clinton đã đi bộ từ khách sạn Hilton dọc theo Tràng Tiền ra tản bộ và ngắm Hồ Gươm. Ông tỏ ra rất thích thú với phong cảnh tuyệt đẹp và thanh bình của Hà Nội ngàn năm văn hiến, đặc biệt là sự hiếu khách và thân thiện của người dân thủ đô.

Bà Carmella Marine, phu nhân của Đại sứ Mỹ Michael Marine, trước khi kết thúc nhiệm kỳ tại Việt Nam kể: “Sau 3 năm tôi đã tiếp thu thói quen của người Việt Nam, dậy sớm và ngủ trưa. Hàng ngày khoảng 5h00 hay 5h30 tôi thức dạy đi ra Hồ Gươm và cùng đi bộ quanh hồ với những người cao tuổi như tôi. Tôi được nghe câu chuyện nhà Vua trả gươm cho Rùa Thần trên hồ này. Theo người dân Hà Nội gặp cụ Rùa nổi là điều may mắn. Tôi đã may mắn đến hai lần. Như thế, hẳn tôi sẽ sống đến hai trăm tuổi?“.